Đường dẫn truy cập

Trường hợp Ke Huy Quan: ‘Ơn’ này đảng ngại, không dám... nhận


"Chẳng rõ tại sao báo chí Việt Nam khi viết về hai diễn viên Quan Kế Huy và Hồng Châu đều không hề đề cập đến nguồn gốc “tị nạn” của họ."
"Chẳng rõ tại sao báo chí Việt Nam khi viết về hai diễn viên Quan Kế Huy và Hồng Châu đều không hề đề cập đến nguồn gốc “tị nạn” của họ."

Trân Văn

Tuần này, hệ thống truyền thông chính thức tại Việt Nam đồng loạt “đục bỏ” hai từ “gốc Việt” trong các tin, bài về sự kiện ông Ke Huy Quan được chon trao Oscar cho “Nam diễn viên đóng vai phụ xuất sắc nhất”.

Ông Ke, 52 tuồi, sinh tại miền Nam Việt Nam dưới thời Việt Nam Cộng hòa (VNCH). Sau tháng 4/1975, cha ông dẫn ông đào thoát khỏi Việt Nam (1978).

Sau khi toan bơm ông Ke thành một loại biểu tượng để nâng cao yếu tố “tự hào” nhưng bất thành vì rõ ràng bơm mạnh chừng nào thì tác hại đối với đảng, nhà nước sẽ phình ra chừng đó bởi chẳng khó chút nào nếu muốn biết vì sao ông Huy và gia đình... “di cư sang Mỹ” mà biết rồi ắt sẽ... băn khoăn, tại sao đảng, nhà nước lại tàn tệ như vậy nên hệ thống truyền thông chính thức tại Việt Nam hè nhau tháo... hơi. “Gốc Việt” của ông Ke bị lột bỏ và một số cơ quan truyền thông chính thức kiếm nhãn... “gốc Á” dán cho ông Ke.

Có thể vì... thẹn quá hóa giận, trang facebook có tên là Phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên facebook nhắn: Báo chí cách mạng thì nên biết chọn lọc, đừng nên cái gì cũng vơ vào rồi cứ thấy "gốc Việt" là nở mũi (1).

Từ tranh cãi về chuyện có ông Ke gốc Việt hay không, Phong Nguyễn cho rằng: Về sắc tộc: Ổng 25% Việt, 75% Hoa. Về cá nhân: Ổng chọn tên “Quan Kế Huy” thì 99% là tiếng “chiều nay”. Về nơi sinh: 1971 Sai Gon, 100% Việt Nam. Coi ổng là gốc me, gốc mít gì thì tùy nhưng quan trọng nhất là: Ổng sinh ra trong gia đình thường dân khá giả thời VNCH. Không sống nổi sau khi được “giải phóng”, gia đình ổng phải vượt biên, tìm đường tị nạn – “Boat people” thì có 50% bị bắn/bị cướp/bị làm mồi cho cá, 50% sống trong các ổ chuột tị nạn và không biết sẽ đi về đâu, bao giờ... Nước Mỹ đã cứu vớt gia đình ổng và tạo môi trường cho ổng vươn lên. Đây cũng là điểm chung của hầu hết những “thuyền nhân” tị nạn ở Mỹ (Lương Xuân Việt, Nguyễn Thanh Việt, Cung Le, Andrew Nguyen,...). Chỉ có điều lạ là không thấy họ cảm ơn chính phủ “Chiều Nay(cách mới nhất để chỉ Việt Nam trên mạng xã hội) đã tạo điều kiện cho họ được tị nạn ở nước ngoài. Thật là... vô ơn (2)!

Cùng bàn về “gốc” của Ke Huy Quan, Mai Bá Kiếm viết: Báo chí “Chiều Nay” đưa tin tài tử Quan Kế Huy là người “gốc Việt đầu tiên giành giải Oscar” là dựa vào hai căn cứ: Giấy khai sanh của Quan Kế Huy ghi anh được sinh ra tại Sài Gòn, Việt Nam ngày 20 tháng 8 năm 1971. Năm 1978, Quan Kế Huy cùng cha và bốn anh em chính thức ra đi theo chương trình O.D.G đến trại “trung chuyển” Hongkong chờ sang Mỹ. Những người đi theo chương trình O.D.G sau đó được bảo lãnh thân nhân còn lại ở "Chiều Nay" ra đi theo chương trình O.D.P bắt đầu từ năm 1979. O.D.P viết tắt từ tiếng Anh “Orderly Departure Program” (Chương trình ra đi có trật tự). Còn O.D.G là viết tắt của tiếng Việt “Ô(ng) Đi Ghe”. Vì vậy, báo chí chính thống không gọi Quan Kế Huy bằng tiếng Anh là "Boat People" hay bằng tiếng Việt “Người Tị Nạn”. Tôi là cựu nhà báo rất tự hào về thuật biện ngữ của báo chí “Chiều Nay (3)!

Từ sự thể hiện của các cơ quan truyền thông chính thức tại Việt Nam, Nguyễn Tuấn thắc mắc: “Tị nạn” là kỵ huý? Theo Nguyễn Tuấn: Chẳng rõ tại sao báo chí Việt Nam khi viết về hai diễn viên Quan Kế Huy và Hồng Châu đều không hề đề cập đến nguồn gốc “tị nạn” của họ. Ít ai chú ý rằng trong danh sách được đề cử giải Oscar năm nay còn có tên của một minh tinh khác cũng gốc Việt - Hồng Châu. Cô ấy cũng là một người tị nạn. Theo các trang điện ảnh Mỹ, Hồng Châu sanh ra ở trại tị nạn Thái Lan vào năm 1979. Trang wiki mô tả chuyến vượt biên đầy nguy hiểm: “Năm 1979, gia đình cô là một trong số những thuyền nhân rời bỏ đất nước, xuyên suốt chặng đường vượt biên, bố cô bị bắn đến suýt chết trong khi mẹ đã mang thai cô được sáu tháng”. Gia đình Hồng Châu được một nhà thờ Công giáo bảo trợ và định cư ở New Orleans. Cô ấy theo học điện ảnh ở Đại học Boston và theo đuổi sự nghiệp màn bạc cho đến nay. Ngoài những giải thưởng lớn trước đây, được đề cử giải Oscar là một vinh dự và một thành tựu đối với Hồng Châu.

Báo chí Việt Nam có những bài viết về Hồng Châu và Quan Kế Huy, nhưng điều đáng chú ý là họ tránh đề cập đến nguồn gốc tị nạn của cả hai. Những bài viết nhân dịp cả hai được đề cử hay nhận giải thưởng chỉ viết chung chung như “sang Mĩ định cư”. Chẳng hạn như đối với Quan Kế Huy, có báo viết như sau: “Quan Kế Huy là diễn viên gốc Việt, còn được biết đến với nghệ danh Jonathan Ke Quan. Nam diễn viên sinh ra tại Sài Gòn vào năm 1971 nhưng sớm cùng gia đình di cư sang Mỹ từ năm 1975” (thật ra, anh ta cùng thân phụ vượt biên vào năm 1978). Một số báo thoạt đầu đề cập đến Quan Kế Huy là “diễn viên gốc Việt” nhưng một ngày sau thì đổi thành “gốc Á” hay “gốc Hoa”.

Động thái của báo chí Việt Nam liên quan đến Quan Kế Huy và Hồng Châu rất khác với trường hợp ca sĩ Sangeeta Kaur (Mai Xuân Loan), người mới được trao giải thưởng âm nhạc Grammy danh giá. Báo chí Việt Nam có vẻ rất tự hào về cô ấy như là một “người gốc Việt”. Cha mẹ cô ấy là người Việt tị nạn và cô ấy sanh ra và lớn lên ở Mĩ. Có lẽ điều khác nhau giữa hai người là Quan Kế Huy nhắc đến thân phận tị nạn của mình trước thế giới. Câu chuyện thuyền nhân tị nạn vào thập niên 1970 và 1980 là một chương sử lớn và tang thương của dân tộc. Gần đây, chánh phủ Việt Nam kêu gọi mấy người làm phim ở Nam Hàn là hãy tôn trọng lịch sử. Tôi thiết nghĩ nếu mình kêu gọi người ngoài tôn trọng lịch sử thì mình trước tiên hãy tôn trọng lịch sử của nước mình.

Sự thật là báo chí phương Tây vẫn ghi anh ấy là một diễn viên Mỹ gốc Việt (Vietnamese-born American actor) có cha mẹ gốc Hoa. Anh ấy sanh ở Sài Gòn vào năm 1971, và chắc từng mang quốc tịch Việt Nam trước khi vượt biên tìm tự do. Anh ấy mang một cái tên rất Việt: Huy. Anh ấy nói tiếng Việt. Khi sang Mỹ, gia đình anh ấy sống trong khu đông người tị nạn gốc Việt. Do đó, cách báo chí Mỹ và phương Tây đề cập đến anh ấy như là một diễn viên Mỹ gốc Việt theo tôi là bình thường.

Những tranh cãi về “Người Mỹ gốc Việt” và “Người Mỹ gốc Hoa” không thể làm lu mờ sự thật: Anh ấy là người tị nạn từ Việt Nam. Tôi nghĩ thế giới chú ý đến anh ấy vì thân phận tị nạn, chứ không vì anh là người gốc Việt hay gốc Hoa. Tôi nghiệm ra là đối với người phương Tây, những chữ như “tị nạn” và “tìm tự do” có thể gây cảm xúc rất mạnh. Có lẽ từ trong tiềm thức, những người sanh ra và lớn lên trong những nước có lịch sử tương đối “trẻ” như Mỹ và Úc, họ nhìn người tị nạn đi tìm tự do như là tấm gương phản chiếu của thế hệ ông cha đầu tiên cũng đi tìm tự do và vươn lên từ nghịch cảnh.

Cuộc đời và sự nghiệp của Quan Kế Huy là khá tiêu biểu của những người đi tìm “Giấc mơ Mỹ”. Đó là giấc mơ được sống trong một xã hội tôn trọng các giá trị như dân chủ, nhân quyền, tự do và bình đẳng; là môi trường mà trong đó mọi người - bất kể xuất thân từ thành phần nào - đều có thể thành công, có cuộc sống tốt đẹp hơn, đầy đủ hơn, thịnh vượng hơn qua làm việc chăm chỉ. Tuyệt đại đa số người tị nạn Việt Nam, bất kể là người gốc Hoa hay “Việt thuần tuý” đến Mỹ thời thập niên 1970 và 1980 đều nghèo hay rất nghèo. Có rất nhiều người đến Mỹ với hai bàn tay trắng sau một cơn biến động lịch sử. Họ không biết tiếng Anh. Ấy vậy mà họ đã sống sót, ổn định, và vươn lên. Theo tôi biết, có nhiều văn nghệ sĩ gốc Việt tị nạn đã thành danh ở Mỹ dù họ ít khi nào nhắc đến quá khứ tị nạn của mình. Không nhắc đến không có nghĩa là quên.

Những người từ Việt Nam đến Mỹ sau này không thể nào cảm nhận được những khó khăn của người tị nạn thời đó - và điều này cũng dễ hiểu vì họ không được dạy về chương sử đau buồn thời đó. Nhưng họ nên biết rằng người ta có câu “Những kẻ nào quên lịch sử sẽ bị buộc lặp lại lịch sử” (Those who forget their history are condemned to repeat it). Ngày nay, có khá nhiều người Việt Nam xin đi định cư ở các nước như Mỹ, Úc, Canada bằng tiền. Những người có nhiều tiền có thể thành đạt ở nước ngoài nhưng họ không bao giờ nhận được sự ngưỡng phục như những thuyền nhân thành đạt như Quan Kế Huy. Điều này đặc biệt đúng ở các xã hội như Mỹ và Úc, có lẽ họ (những người vươn lên từ nghịch cảnh) là hiện thân của Giấc mơ Mỹ, còn những người giàu có thường bị công chúng nhìn với sự nghi ngờ của Honore de Balzac (Đằng sau mỗi tài sản kếch xù đều là một tội ác) (4).

***

Từ những gì đã thấy trên hệ thống truyền thông chính thức tại Việt Nam qua sự kiện Ke Huy Quan được trao giải Oscar, Phạm Thị Hoài bày tò: Ước gì Dương Thu Hương được Nobel Văn chương để lòng tự hào đầy uẩn khúc của người Việt được một lần thẳng băng, khỏi lăn tăn gốc Hoa hay gốc Việt, Quốc gia hay Quốc cộng, tị nạn hay Việt kiều, thành danh ở trong hay ngoài nước. Để báo chí chính thống khỏi phải lo giật tít. Chỉ im lặng là xong (5).

Chú thích

(1) https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0rrTPxpPSgEyahhSWYdfJwY2SxQxR7PDRx6RHf1EkA8eSoWrRgnFYHeei38bmEjDAl&id=100036650302393

(2) https://www.facebook.com/groups/2426060594206398/posts/3167988620013588/

(3) https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0arPUtYefPZuWnERKc5BD2MRiumu85t9vmd5mzvSukZe9B16QpcdEFx5YKNCskbGRl&id=100089087646024

(4) https://www.facebook.com/t.nguyen.2016/posts/pfbid0X6d7aRi4DoQTmpdRdZvvRi3LHMg8heM6SbXLX2qBSMhtx8fkS2EeZCzKKqJyWPgsl

(5) https://www.facebook.com/procontra.asia/posts/pfbid02QKnzAD2ZSnMknW93tpwErrP69Qe2rECNLxBPMEvrkrNi86hojSbQ9Pt5pcYy9GcFl

  • 16x9 Image

    Thiên Hạ Luận

    Tự kể điều mình biết, tự nói điều mình nghĩ với hàng triệu người đã trở thành chuyện đơn giản và bình thường. Khi một người nói, nhiều người có thể cùng nghe, bất kể người nói là ai, làm gì, ở đâu thì vai trò, vị trí của cá nhân trong tương tác với xã hội đã khác trước và chắc chắn sẽ càng ngày càng khác.

    Đó cũng là lý do để dù muốn hay không, hệ thống truyền thông chính thống phải tự thay đổi. Ban Việt ngữ VOA cũng thấy phải tự thay đổi...

    Trước mặt bạn là “Thiên hạ luận” – chuyên mục mới của Ban Việt ngữ VOA. Tuy nhiên đây chỉ là bước đầu tiên - tập hợp thông tin, ý kiến của nhiều người sử dụng mạng xã hội bằng Việt ngữ về những sự kiện, vấn đề đang được nhiều người quan tâm và có thể là mọi người nên biết, nên bàn thêm - của một tiến trình.

    Liệu “Thiên hạ luận” có thể trở thành nơi mà độc giả chủ động đóng góp mọi thứ (thông tin, ý kiến, hình ảnh) về những sự kiện, vấn đề mà theo họ, mọi người cần biết, cần bàn hay không sẽ do các bạn quyết định.

    Các bài viết của Thiên Hạ Luận là blog cá nhân và được đăng tải với sự đồng ý của đài VOA nhưng không phản ánh quan điểm chính thức của chính phủ Hoa Kỳ.

Diễn đàn

VOA Express

XS
SM
MD
LG