Đường dẫn truy cập

Biển Đông, kiện hay không kiện?


Nhà hoạt động Nguyễn Thúy Hạnh (giữa) cùng bạn bè phản đối các hành động của Trung Quốc ở Biển Đông, 6/8/2019.

Tiến Sĩ Đinh Xuân Quân


Ngày 7 tháng 8, 2019, theo chuyên gia phân tích Devin Thorne, Trung Tâm nghiên cứu Quốc Phòng (Center for Advanced Defense Studies C4ADS), các dữ kiện cho thấy tàu "Hải Dương Địa Chất 8" của Trung Quốc đã rời vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam (EEZ) nhưng hai tàu hộ tống Trung Quốc còn lảng vảng trong khu vực.

Từ tháng 7, có tranh chấp giữa tàu Việt Nam (VN) và tàu Trung Quốc (TQ) làm việc trong khu vực độc quyền kinh tế Việt Nam. Tranh chấp giữa VN và TQ đã nỗi lên khi chuyên gia Hoa Kỳ nói nhiều tàu TQ quấy nhiễu các tàu Nga và dàn khoan Hakuryu của Nhật do hãng dầu khí Nga (Rosneft) mướn.

Theo Twitter của Ryan Martison (Đại học Quân sự Hải quân Hoa Kỳ - US Naval War College) được nhiều báo chí trích dẫn, có hai diễn biến mới khác nhau đáng chú ý liên quan đến hoạt động của các tàu Trung Quốc và phản ứng của Việt Nam.

  1. Từ ngày 3/7 đến 17/7/2019 tàu Hải Dương 8 của Trung Quốc đi vào vùng biển gần với khu vực Bãi Tư Chính - Vũng Mây. Đi theo bảo vệ tàu này còn nhiều tàu TQ trong đó là tàu hải giám trên 10.000 tấn, số hiệu 3901, và tàu dân quân biển Qiong Sansah Yu0014. Cùng lúc có nhiều tàu cảnh sát biển VN.
  1. Dữ kiện thứ hai, theo Ryan Martinson, thì từ ngày 18/6 tàu cảnh sát biển TQ trang bị vũ khí hạng nặng số hiệu 35111 của Trung Quốc neo đậu cách Bãi Tư Chính 40 dặm về phía tây (hôm 12/7 tàu này di chuyển đến Bãi Chữ Thập và đã quay trở lại khu vực Bãi Tư Chính). Tàu này luẩn quẩn quanh dàn khoan Hakuryu-5, ở lô 06-01 thuộc Dự án Nam Côn Sơn, liên doanh của Việt Nam với Nga.

Mãi đến ngày 19/7 thì các thông tin này mới được phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam khẳng định. Như vậy, sau một thời gian, Biển Đông lại trở nên dậy sóng giữa VN và TQ. Các chính sách trấn an của VN đối với TQ không làm giảm tranh chấp, không làm bớt lòng tham của TQ. Vậy VN phải làm gì để giải quyết tình trạng bất ổn này?

Các dữ kiện về Tranh chấp dầu khí

Trái với vụ tàu Hải Dương 981 năm 2014, đây là một khu rõ ràng trong vùng 200 hải lý‎ đặc quyền kinh tế của Việt Nam nơi có dự án liên doanh giữa Tập đoàn Rosneft của Nga với VietsoPetro của Việt Nam. Tại đây, Rosneft của Nga đã mướn một công ty Nhật thực hiện hợp đồng khoan dầu khí ở vùng biển phía đông nam Việt Nam.

Vụ Bãi Tư Chính bùng nổ từ đầu tháng 7 năm 2019 cho thấy một vụ khác xảy ra ngay trước đó: Từ đầu tháng 6, Trung Quốc bắt đầu có động thái cản trở việc hãng Rosneft của Nga, và hành vi đó kéo dài từ đó đến nay.

Cũng nên nhớ trước đây, vào tháng 7 năm 2017 và tháng 3 năm 2018, các tàu Trung Quốc bao vây Bãi Tư Chính để gây sức ép buộc Repsol - công ty Tây Ban Nha liên doanh với Tập đoàn Dầu khí Việt Nam phải rút khỏi mỏ dầu khí nhưng chưa đụng chạm trực tiếp đến mỏ dầu khí của Rosneft. Việc này làm cho công ty Repsol của Tây Ba Nha phải rút lui. Sau vụ Hải Dương 981, Nga chưa liên tiếng về vụ tàu Trung Quốc xâm nhập Bãi Tư Chính.

Sự kiện thứ hai là Tàu Hải Dương 8, được hỗ trợ bởi từ vài ba chục đến mức cao điểm là 80 tàu hải cảnh và tàu dân quân biển xâm phạm vào khu vực Bãi Tư Chính - gấp nhiều lần so với tàu hải cảnh của Việt Nam trong cùng khu vực.

Chính sách Việt nam và thế giới về Biển Đông

Chính sách Hoa Kỳ: Sau 1972, Kissinger đã cho TQ thấy các ảnh vệ tinh về việc Liên sô sẽ dùng hạt nhân vũ khí nguyên tử nếu có chiến tranh với TQ. Hoa Kỳ lôi kéo TQ về phía họ chống Nga. Hậu quả là khi có Hoàng sa, hạm đội Mỹ làm ngơ khi hải quân Trung Quốc đánh VNCH.

Sau 1975, VN rêu rao “đỉnh cao trí tuệ loài người, vv.” Thủ Tướng Phạm văn Đồng đi khắp Đông Nam Á như một nước đã thắng Hoa Kỳ làm nhiều nước sợ Việt Nam và càng bị cấm vận.

Trước khi “dạy VN một bài học”, Đặng Tiểu Bình đàm phán với TT Hoa Kỳ Jimmy Carter và HK cũng cho TQ cũng biết là Liên Xô không động binh. Từ 1981, VN rút quân khỏi Cambodia và làm hòa với các nước láng giềng và gia nhập ASEAN. Từ 2005, VN tiến gần Hoa kỳ và lập lại bang giao. Năm 2016, TT Obama cho phía VN thấy là họ sẽ không can thiệp lật đổ chế độ - công nhận ĐCSVN.

Trong suốt thời gian 1979-1991, Việt Nam còn tiếp tục đụng độ với TQ, trong đó 1988, TQ chiếm thêm một hòn đảo tại Trường Sa (Bãi Johnson reef). Từ đó tới giờ TQ từ từ xây các đảo nhân tạo và tiếp tục ăn hiếp VN bằng cách đánh chìm các tàu đánh cá VN (mà phía VN gọi là “tàu lạ”), cấm đánh cá tại Biển Đông vv. Trong những năm đó tới nay, TQ có chính sách ‘lấy thịt đè người’, ăn hiếp láng giềng, tìm cách lấn lướt và ăn cướp quyền lợi chính đáng của các nước láng giềng. Điều này ngày càng lộ rõ.

Từ Hội nghị Thành Đô vào tháng 9/1990, quan điểm của Đảng Cộng sản VN là chịu phục TQ. VN bỏ Liên Xô nghiêng hẳn về Trung Quốc. Họ quan tâm đến việc giữ chế độ - giữ quyền lợi cho Đảng Cộng sản Việt Nam. Hậu quả là quyền lợi của Việt Nam bị xem nhẹ.

Cuộc tranh chấp Hoa Kỳ - TQ thay đổi hẳn mọi việc. Việc Ngoại Trưởng H. Clinton viếng Hà Nội năm 2010, VN có xích gần Hoa Kỳ hơn. Việt Nam có phần “mở hơn về quan điểm,” có những bước “thay đối quan trọng” trong mối quan hệ Việt-Mỹ” nhưng vẫn tiếp tục đánh đu giữa Hoa kỳ và Trung Quốc. Việc xích lại Mỹ, Việt Nam chậm chạp và đòi hỏi thời gian vì chính sách của ĐCSVN sau Thành Đô.

Từ 2010 đã có chính sách “xoay trục” của Hoa kỳ và sự hiện diện của sứ quán Hoa Kỳ tại VN. Chính sách tự do đi lại theo luật quốc tế theo luật biển UNCLOS cũng thay đổi phần nào. Đến nay Hoa kỳ đã lên tiếng thêm là TQ không nên dùng sức mạnh “ăn hiếp các nước trong vùng.”

Năm 2014, sau sự kiện Trung Quốc đưa giàn khoan HD-981 vào Biển Đông, đã có những bước tiến quan trọng. Trong nhiều năm, cộng đồng VN tại Hoa Kỳ lên tiếng và Hoa Kỳ cũng đã lên tiếng chống Trung Quốc.

Từ 2018 -2019 đã có sự thay đổi trong quan hệ Mỹ - Trung. Hàng không mẫu hạm USS Ronald Reagan đến Biển Đông chỉ vài ngày sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ lên tiếng chỉ trích thẳng thừng Trung Quốc “gây bất ổn” trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Chính sách Trung Quốc: Trong một thời gian rất lâu, TQ dùng chính sách thân thiện với Hoa Kỳ để tranh thủ dùng thời gian xây các đảo nhân tạo, dùng “chính sách tầm ăn dâu” chiếm Biển Đông. Họ không khi nào gây quá khó khăn để các nước bên ngoài Biển Đông phải can thiệp.

Tập Cận Bình và các quan chức phủ nhận việc họ “có gene đế quốc” hay theo Bộ Trưởng Quốc Phòng là chưa bao giờ TQ xâm lược một quốc gia nào từ trước tới đây. Người Việt Nam thì ai cũng hiểu TQ “nói một đằng làm một nẻo.”

Hết việc cấm đánh cá tới việc xây dựng đảo nhân tạo đến việc cho dân quân dọa nạt, đánh, phá rối Philippines, hay các quốc gia ASEAN khác như Malaysia và Indonesia.

Ngoài ra họ còn dùng tiền mua nhiều quốc gia trong ASEAN (Lào, Cambodia) gây chia rẽ và khó khăn trong việc thống nhất tiếng nói của tổ chức này trong việc thương thuyết về Biển Đông. TQ bị Philippines kiện vào 2016 và TQ đã thua. Tòa trọng tài Quốc tế không cống nhận chủ quyền “theo lịch sử” và dĩ nhiên đường “lưỡi bò.” Họ dùng tiền để bịt miệng Philippnes.

Chính sách “tầm ăn dâu” của TQ càng ngày càng dồn Việt Nam vào chân tường. Nói tóm, chính sách của TQ là dùng mọi thủ đoạn để chiếm tài nguyên dầu khí vùng Biển Đông từ một nơi không có tranh cãi đền chỗ tranh cãi qua mọi thủ đoạn.

Hiện nay Trung Quốc đang gặp một số khó khăn:

  1. Khó khăn tại Hong Kong. Dân Hong Kong không tin vào lời hứa để cho khu này tự trị. Việc này đang gây sóng gió cho nội bộ đảng CSTQ;

  2. Khó khăn tại Đài Loan. Hình ảnh Hong Kong cho thấy mô hình TQ dụ Đài Loan không mấy khả thi;

  3. Khó khăn tại Tân Cương. Bị quốc tế tố là giam giữ người Ngô Duy Nhĩ trong nhà tù khổng lồ;

  4. Khó khăn tại Biển Đông về chủ quyền. Tòa trọng tài quốc tế không công nhận chủ quyền dựa trên lịch sử và hình lưỡi bò. TQ không công nhận phán quyết tòa trọng tài (vì tòa không có các thi hành án nhưng phán quyết sẽ vĩnh viễn). TQ đành dùng các tàu khảo sát để cho thấy là họ có chủ quyền trong vùng lưỡi bò (tàu khảo sát tại Philippines, tại bãi Tư chính và tại Malaysia).

  5. Khó khăn với tranh chấp thương mại Mỹ-Trung mà cả thế giới chú ý. Ngoài ra Tổng thư ký Khối Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) nêu đích danh Trung Quốc khi thăm Sydney hôm 07/08/2019. Ông Jens Stoltenberg đến Úc để họp với thủ tướng Scott Morrisson cùng hai bộ trưởng Quốc Phòng và Ngoại Giao về các vấn đề Trung Quốc, cuộc chiến ở Afghanistan, khủng bố và an ninh mạng. Theo ông Stoltenberg, khối NATO phải đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc bằng cách hợp tác chặt chẽ với các đối tác trong khu vực, như Úc, New Zealand, Nhật Bản và Hàn Quốc.

  6. Khó khăn với Nhật, Triều Tiên và Ấn độ.

Chính sách Việt Nam:

Từ Hội nghị Thành Đô vào tháng 9/1990, Đảng Cộng sản VN chịu phục tùng TQ. Việt Nam bỏ Liên Xô nghiêng hẳn về Trung Quốc. Họ quan tâm đến việc giữ chế độ - giữ quyền lợi cho Đảng Cộng sản Việt Nam. Hậu quả là quyền lợi của tổ quốc bị xem nhẹ.

Trong nhiều năm, Việt Nam đã bị “4 tốt và 16 chữ vàng” ảnh hưởng. Chính sách của Việt Nam là phản ứng yếu ớt; "giữ gìn tình hữu nghị anh em XHCN"; đàn áp dân chúng biểu tình; nhận viện trợ và ưu đãi từ Trung Quốc, vv.., tìm chữ “bình an tạm thời.” Với thời gian, việc mở ra phía ngoài, chính sách lấy thịt đè người của TQ đã làm một số người suy nghĩ về việc “thoát Trung.”

Dần dần VN xích lại gần lập trường quốc tế, lên tiếng nhiều hơn về chủ quyền quốc gia. Giờ lãnh đạo VN mở ra ngoài và có nhiều quan hệ quốc phòng với nhiều nước. 2015 Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng đã gặp TT Obama và nghĩ đến việc xích lại Hoa Kỳ. Hà Nội còn muốn trở thành ‘đối tác chiến lược’ với Washington.

Nay VN phản kháng về việc cấm đánh cá tại Biển Đông, không còn tàu lạ đâm hay cướp ngư dân VN, mà nói thẳng là TQ đã gây những sự kiện này.

Hôm 7 tháng 8, Việt Nam lên án Trung Quốc xâm phạm chủ quyền ở quần đảo Hoàng Sa sau khi Bắc Kinh thông báo tập trận bắn đạn thật ở khu vực này trong hai ngày. Báo chí Việt Nam hôm thứ Tư đưa tin tuyên bố của Bộ Ngoại giao Việt Nam cho rằng hoạt động này "xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền Việt Nam" đối với Hoàng Sa, quần đảo mà Trung Quốc đã chiếm từ Việt Nam Cộng Hòa vào năm 1974 và vẫn duy trì quyền kiểm soát tới nay.

Từ 2014 với vụ giàn khoan HQ 981 và nay vụ tàu Hải Dương 8, thì chính quyền vẫn không cho người dân lên tiếng, muốn “ỉm chuyện” TQ xâm lấn lãnh thổ Việt Nam. VN vẫn không dám tin tức cho dân chúng, sợ dân xuống đường.

VN chưa dứt khoát về việc đánh đu, vẫn còn sợ TQ.

Giải pháp cho Việt Nam - Kiện hay không kiện?

Việt Nam không có mấy giải pháp đối với Trung Quốc. 1) Quân sự; 2) Chính trị; 3) Luật Pháp.

Giải pháp số 1: về quân sự không mấy khả thi. Hải quân Việt Nam còn thua xa hải quân TQ. Giải pháp thứ 2 có nhiều thay đổi đi từ chỗ 90% theo TQ nay may ra còn 40%. Giải pháp chính trị chưa đủ vì ASEAN bị mua chuộc và “TQ vẫn lấy thịt đè người.” Nay còn giải pháp thứ 3 về luật pháp mà cộng đồng Việt Nam tại Hoa Kỳ và trên thế giới đề nghị. Với luật pháp thì mỗi nước lớn nhỏ đều có một lá phiếu ngang nhau.

Philippines đã thắng TQ vào 2016. Việt Nam đã bỏ cơ hội cùng kiện với Philippines.

Các chuyên gia quốc tế cũng như người Việt trên thế giới đã đề nghị Việt Nam kiện TQ từ lâu, trước cả Philippines. Nay các chuyên viên nghiên cứu luật Quốc tế tại Việt Nam cũng cho là đến lúc kiện TQ., mặc dù là phản ứng chậm trễ cho vụ Bãi Tư Chính.

Trả lời phỏng vấn đài VOA (Tiếng Nói Hoa Kỳ) James Kraska, Chủ tịch Trung tâm Stockton về Luật hàng hải Quốc tế thuộc Trường Hải Chiến của Mỹ, cho rằng Trung Quốc có hành động "bất hợp pháp" trên Biển Đông và vi phạm "nghiêm trọng" Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS 1982)" mà cả Việt Nam và Trung Quốc đều là thành viên. Ông James Kraska cũng cho rằng Việt Nam "nên kiện" Trung Quốc ra tòa quốc tế, và nhận định "Việt Nam hầu như là sẽ thắng."

Ông Jonathan Odom - giáo sư luật quốc tế của Trung tâm Nghiên cứu An ninh Marshall của Mỹ thì viết trên Twitter nhận định rằng Hà Nội "có thể dùng hầu hết phần biện hộ" của Philippines trong vụ kiện Trung Quốc ra tòa quốc tế năm 2016 là có khả năng giành chiến thắng về mặt pháp lý.

Câu hỏi chính là liệu sẽ có chiến tranh Việt-Trung nếu Việt Nam kiện TQ? Tôi tin là căng thẳng ở biển Đông sẽ không dẫn đến chiến tranh Việt - Trung vì TQ cũng sẽ mất nhiều hơn Việt Nam. Họ có thể làm khó như việc không cho xả nước gây hạn hán tại Đồng Bằng Sông Cửu Long, gây khó khăn kinh tế cho Việt Nam.

Chính phủ Việt Nam sẽ còn được nhiều nước giúp, kể cả ASEAN sát Biển Đông vì các hành động của TQ ngày càng trắng trợn. Việt Nam không còn gì để mất và với việc kiện TQ, Việt Nam cho thấy quyền lợi quốc gia trên hết.

Việt Nam cần lập tức kiện Trung Quốc ra tòa quốc tế. Việc Tòa Trọng tài PCA năm 2016 tuyên bố Philippines thắng trong vụ nước này đơn phương kiện Trung Quốc, đúng là David chống Goliath. Việc này đã tạo thuận lợi lớn cho Việt Nam để khởi kiện Trung Quốc. Nay coi bộ việc đã chín mùi và có hoàn cảnh thuận lợi.

Kết luận

Những gì đã xảy ra tại Bãi Tư Chính trên Biển Đông chỉ là chính sách của Trung Quốc từ năm 1974 hay thậm chí sớm hơn nữa. Mặc dù tàu Hải Dương đã rời vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam, nhưng chúng ta có thể đoán được là con tàu có thể trở lại, không những để khảo sát mà là để khoan và khai thác dầu khí.

Vấn đề là liệu lãnh đạo có tinh thần dân tộc, tầm nhìn xa, để kiện Trung Quốc vào lúc này, và khả năng tạo ra thay đổi bước ngoặt. Liệu các lãnh đạo Việt Nam có thể vùng lên? Vận nước đã đến hồi thoát Trung.

Việt Nam chỉ còn con đường là đưa TQ ra tòa, ngay bây giờ.

Diễn đàn Facebook

XS
SM
MD
LG