Thủ tướng Ethiopia Meles Zenawi qua đời ở tuổi 57

Thủ tướng Ethiopia Meles Zenawi vừa qua đời ở tuổi 57 sau nhiều tháng có những đồn đãi về tình trạng sức khỏe của ông. Ðài truyền hình nhà nước loan tin ông qua đời hôm nay, và nói rằng trước đó ông đã bình phục sau khi đi chữa bệnh ở nước ngoài. Ông Meles đã để lại một di sản cả xấu lẫn tốt sau 20 năm cầm quyền – một mặt đã lãnh đạo công cuộc phát triển đất nước, mặt khác đã trấn át mọi hình thức bất đồng của người khác. Thông tín viên VOA Gabe Joselow có bài tường trình sau đây.

Thủ tướng Meles lên cầm quyền trong một cuộc đảo chánh năm 1991 trong tư cách là người đứng đầu một liên minh gồm các nhóm chống đối mang tên Mặt trận Cách mạng Dân chủ của Nhân dân Ethiopia, gọi tắt là EPRDF.

Phong trào chống đối này đã giúp chấm dứt chế độ độc tài cộng sản hà khắc, được gọi là Derg, mà dưới chế độ đó hàng chục ngàn người đối lập với chính phủ đã bị giam tù hoặc hành quyết.

Ông Meles được ca ngợi là đã giúp kéo Ethiopia ra khỏi tình trạng nghèo đói sau những năm tháng nội chiến.

Ðảng đương quyền của ông đã đạt được những bước tiến dài trong việc phối hợp thực hiện Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ của Liên hiệp quốc với chính sách quốc gia của Ethiopia. Theo Liên hiệp quốc, Ethiopia đã đầu tư 60% tổng chi tiêu cho nông nghiệp, giáo dục, y tế và các lãnh vực xóa đói giảm nghèo khác trong vòng 7 năm qua.

Ông Meles đã phác thảo triết lý phát triển thực tiễn của ông trong một bài diễn văn đọc tại Ðại hội đồng Liên hiệp quốc năm 2010.

Ông Meles: “Chúng tôi đã nắm toàn vận mạng của chúng tôi, huy động tối đa mọi nguồn lực trong nước để đạt được , các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Chúng tôi đã tận dụng mọi nguồn hỗ trợ hạn chế của quốc tế để bổ sung cho các nỗ lực của chúng tôi.”

Mặc dù ông Meles thường bác bỏ tính hữu hiệu của viện trợ ngoại quốc, viện trợ từ bên ngoài ngoài rót vào Ethiopia đạt mức trung bình hơn 3,8 tỉ đôla mỗi năm từ năm 2008 đến năm 2011, theo số liệu của Ngân hàng Thế giới.

Cựu Ðại sứ Hoa Kỳ tại Ethiopia Tibor Nagy [NAHZH] mô tả ông Meles là một người có tầm nhìn xa với những kế hoạch rõ ràng cho tương lai của đất nước.

Ông Nagy cho biết: “Tôi đã nhiều lần trao đổi riêng với Thủ tướng Meles, và ông không ngần ngại sử dụng những ngôn từ như ‘Ethiopia không thể là một quốc gia ngửa tay đi xin,’ hoặc là ‘nếu người dân không thấy được những tiến bộ nhất định trong một khoảng thời bao nhiêu năm đó, thì có nghĩa là tất cả chúng tôi đã hỏng hết rồi.’ Ông Meles rất thực tế về vấn đề đó và không ngần ngại nói rõ về những kế hoạch đó.”

Ông Meles cũng được biết tới như một đồng minh của Hoa Kỳ trong cuộc chiến chống khủng bố.

Nhưng ông Nagy thừa nhận rằng có những vấn đề triết lý khó san bằng cách biệt, kể cả việc chính phủ không muốn từ bỏ việc kiểm soát viễn thông, mở cửa cho quyền sở hữu tư nhân, hay cho phép các ngân hàng nước ngoài hoạt động trong nước.

Các tổ chức nhân quyền lâu nay vẫn chỉ trích chính phủ Ethiopia là đàn áp những tiếng nói đối lập bằng cách hạn chế quyền tự do phát biểu và hội họp.

Bà Claire Beston là nhà nghiên cứu về Ethiopia và Eritrea của Hội Ân xá Quốc tế.

Bà Beston nói: “Các quyền đó đã liên tục bị xói mòn trong suốt thời kỳ lãnh đạo của ông Meles Zenawi, do đó chúng ta có một tình huống như hiện nay trong đó dân chúng ở Ethiopia gần như không thể nào bầy tỏ ý kiến, phản đối, hay chỉ trích chính phủ, và trong bối cảnh đó sự kiện đó có nghĩa là chính phủ tiếp tục vi phạm nhân quyền dưới nhiều hình thức.”

Bà Beston nói tình hình nhân quyền thực sự đã suy thoái sau cuộc bầu cử năm 2005, mà các đảng đối lập cho rằng đã bị phá hoại. gần 200 người thiệt mạng trong các vụ biểu tình phản đối sau bầu cử.

Trong những năm gần đây, các tòa án ở Ethiopia đã tuyên phạt các nhà báo và những người hoạt động đối lập những án tù dài hạn theo một bộ luật chống khủng bố.

Trong gần suốt thời gian của chế độ Meles, căng thẳng giữa Ethiopia và nước láng giềng Eritrea vẫn ở mức cao. Hai nước đã giao tranh trong một cuộc chiến biên giới từ năm 1998 đến năm 2000 gây tổn thất cho hơn 70 ngàn nhân mạng.

Quân đội Ethiopia cũng đã hai lần can thiệp vào nước láng giềng Somalia để đối đầu với các phần tử chủ chiến Hồi giáo bị cáo buộc là được sự hỗ trợ của Eritrea.

Trong khi ông Meles đã từng là một lực lượng mạnh và hiển nhiên đứng sau đảng cầm quyền trong 20 năm vừa qua, các chuyên gia phân tích cho rằng ông cũng đã rèn cặp cho một số chính trị gia trẻ tuổi hơn, trong đó có Phó thủ tướng Hailemariam Desalegn, một nhà kỹ trị đậu bằng kỹ sư của một trường đại học Phần Lan.

Tiến sĩ J. Peter Pham, Giám đốc Trung tâm châu Phi tại Hội đồng Ðại Tây Dương ở Washington nói bất cứ người kế nhiệm nào cũng sẽ khó mà thay thế ông ta được.

Tiến sĩ Pham cho biết: “Có một sự chuyển đổi thế hệ và liệu sự chuyển đổi ấy có êm thắm, liệu nó có thành công hay không còn phải chờ xem. Nhưng sự kiện là có sự dự phòng cho một thế hệ sắp tới được chuẩn bị sẵn về mặt kỹ thuật, theo ý tôi, tự thân nó cũng là một di sản khác.”

Thủ tướng Meles Zenawi thọ 57 tuổi.