BANGKOK — Vụ mất tích đầy bí ẩn của nhà hoạt động xã hội Lào Sombath Somphone hồi tháng trước tiếp tục thu hút sự quan tâm của các tổ chức nhân quyền. Các tổ chức này gọi đó là một vết nhơ đối với thành tích nhân quyền của khu vực. Từ Bangkok, thông tín viên VOA Gabrielle Paluch tường trình về vụ mất tích của ông Sombath và những quan ngại cho rằng vụ này có thể có liên hệ đến việc ông phản đối các dự án hạ tầng cơ sở lớn như đập Xayaburi.
Ông Sombath Somphone là người được cả thế giới biết đến trong chức vụ giám đốc Trung tâm Huấn luyện Phát triển Hợp tác, một nhóm hoạt động xã hội dân sự ở Lào. Ông đã đoạt giải Ramon Magsaysay, được coi như giải Nobel của châu Á, về thành tích phát triển xã hội vào năm 2005.
Nhà hoạt động 60 tuổi này mất tích hôm 15 tháng chạp tại một trạm kiểm soát của cảnh sát và đã bặt tin từ đó tới nay. Hình ảnh của đài truyền hình CCTV từ trạm kiểm soát cho thấy ông bị hai người đàn ông mặc thường phục đưa đi.
Chính phủ Lào nói họ không hay biết gì về những gì xảy ra cho ông.
Nhưng các tổ chức nhân quyền đã nhấn mạnh rằng chính phủ Lào phải hành động thêm để tìm ra ông, và kêu gọi các chính phủ trong khối ASEAN từ bỏ chính sách thường lệ là bất can thiệp và ủng hộ bản tuyên ngôn nhân quyền mới của đông nam châu Á.
Tại một cuộc họp ở Bangkok trong tuần này, cựu thượng nghị sĩ Thái Lan Jong Ungpakorn, một thành viên của ủy ban nhân quyền quốc gia Thái, nói rằng vụ này rất quan trọng đối với việc đem lại uy tín cho một cơ chế về nhân quyền của ASEAN và kêu gọi chính phủ Thái Lan cung cấp một luật sư cho ông Somphone.
Ông Ungpakorn nói: “Điều không may là đa số các nước thuộc ASEAN tin tưởng vào lập trường bâát can thiệp. Tôi cảm thấy cần phải có lời giải đáp. Chính phủ có trách nhiệm giải đáp các nghi vấn về chuyện gì đã xảy ra cho ông ấy. Chính phủ nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào không thực sự nhận lãnh trách nhiệm này.”
Ông Somphone nổi tiếng về việc xây dựng một xã hội dân sự độc lập đối với chính phủ và phản đối các quan điểm của chính phủ về việc phát triển phải diễn tiến như thế nào, nhất là về các dự án hạ tầng cơ sở lớn như đập Xayaburi.
Bộ Ngoại giao Lào đã công bố một thông cáo cho biết vụ mất tích có thể là kết quả của một vụ tranh chấp cá nhân.
Vợ ông Somphone, bà Ng Shui Meng, đi trên một chiếc xe khác vào đêm ông mất tích tại chốt kiểm soát của cảnh sát.
Bà Meng nói: “Tôi vẫn rất lấy làm lo ngại. Tôi chưa nhận đựơc tin tức nào về tung tích của ông Sombath. Tôi tiếp tục hy vọng rằng ông Sombath đựơc an toàn. Tôi chỉ muốn bầy tỏ lòng biết ơn đối với tất cả các cá nhân và đoàn thể đã hết sức quan tâm về vụ mất tích của ông Sombath và đã hối thúc nhà chức trách tìm ra ông càng sớm càng hay.”
Bà cho biết gần 1 tháng sau khi ông mất tích, bà vẫn không hay biết điều gì đã xảy ra cho ông.
Các tổ chức nhân quyền hết sức hoài nghi về việc chính phủ Lào không cung cấp được thông tin nào về vụ mất tích của ông.
Ông Phil Robertson, phó giám đốc chi nhánh Á châu của tổ chức Human Rights Watch nói chính phủ Lào có thành tích rất yếu kém về nhân quyền và có thành tích dùng những lời tố cáo thổi phồng hay có động cơ chính trị để truy lùng những người mà họ cho là chống đối chính phủ – chẳng hạn như cựu quốc vương Lào – mà tung tích vẫn chưa rõ ở đâu.
Ông Robertson nói: “Chúng tôi nghĩ rằng chính phủ Lào biết ông ấy ở đâu, vì thế chúng tôi rất lo ngại rằng việc tiếp tục tránh né cho thấy là đã có điều gì xảy ra cho ông ấy. Ông ấy là người mà vì nhiều lý do có thể gặp rắc rối với chính quyêàn Lào. Nhưng theo nhiều người đã nói về ông ấy và về công việc của ông ấy thì đây là người không có xung đột với chính phủ Lào. Thực là một điều hơi bí ẩn vì sao chính phủ Lào lại muốn giam giữ ông ấy.”
Cao ủy Nhân quyêàn Liên Hiệp Quốc bầy tỏ sự quan ngại trong một bức thư gửi cho chính phủ Lào rằng ông Somphone có thể bị bắt vì công tác của ông. Bộ Ngoại giao Lào đã khước từ lời yêu cầu bình luận của đài VOA.