Thứ bảy, 01/11/2014
Xem

Blog / Nguyễn Xuân Hoàng

Tự truyện không phải là… tự truyện!

x
Cuối tuần qua tôi ngồi quán cà phê với một người bạn từ Úc qua chơi. Lâu lắm, phải nói là có đến 30 năm chúng tôi mới gặp lại nhau. Lần cuối gặp T. ở quán cà phê đường Nguyễn Thiện Thuật Sài gòn vào khoảng tháng 12, 1982 khi tôi vừa ra tù ở U Minh và chúng tôi bàn chuyện vượt biên. Tôi nói đó là lần cuối vì sau đó chúng tôi không còn dịp gặp nhau nữa! Tuy vậy, phải đến mười năm sau chúng tôi mới liên lạc được nhau. Trong email gần nhất, bất ngờ T. cho biết anh vừa đến Cali và đang ở Quận Cam. Anh hẹn tôi tuần sau mình sẽ gặp nhau ở San Jose! Hãy cho biết địa chỉ một quán cà phê nào mà tôi thường ngồi sẽ có người chở T. đến.

Té ra, người chở T. đến cũng là bạn quen của chúng tôi từ thời ở Sài gòn. Thật là một bất ngờ, khi cả hai chúng tôi ở cùng một thành phố nhiều năm nay mà chưa bao giờ gặp nhau.
 
Chúng tôi nói ba điều bảy chuyện, chuyện gia đình, chuyện đời sống, chuyện ba chìm bảy nổi… T. nói sau lần gặp nhau ở quán cà phê anh đi trót lọt. Và anh đã ở Sydney từ đó đến nay. Chưa bao giờ đến Mỹ. Đây là chuyến đi đầu tiên ra khỏi Úc của anh.

T. hỏi tôi có đi Úc lần nào chưa? Tôi nói chưa, mặc dù muốn đi lắm. Bên đó bạn bè nhiều mà tôi thì cứ loanh quanh ở Cali. Thỉnh thoảng có đi ra khỏi xứ Cali như Houston hay Virginia, và xa lắm là Paris…. Chứ còn Úc, thì chưa bao giờ! Chán thật! T. nói hình như ông có bà chị dâu bên Úc mà, sao ông không qua đó một chuyến thăm bà chị? Tôi ngạc nhiên: “Tôi làm gì có bà chị dâu nào bên Úc! Sao ông hỏi lạ vậy?” T. cười. Vậy là ông xạo rồi. Tôi biết là ông có bà chị dâu đang sống bên Úc mà. Chị ấy ở có còn ở Cabramatta không? Tôi cười: “Sao ông phịa chuyện hay vậy? Làm gì có chuyện đó?” “Trời ơi!” T. trợn mắt nhìn tôi: “Chính ông là người kể lại chuyện này trong tự truyện của ông mà! Thế tự truyện không phải là….tự truyện à?  Ngay trên đài VOA, blog của ông cũng ghi phần tiểu sử như thế mà!
 
À, tôi nhớ ra rồi, trong Tự Truyện Một Người Vô Tích Sự, tôi có viết một chi tiết như thế.
“Hôm qua tôi vừa được thư bà chi dâu từ Cabramatta Úc Đại Lợi gửi sang cho hay chị đã lập gia đình. Người chồng chị hiện nay cũng là một người Việt Nam. Hai vợ chồng mở một tiệm ăn. Cả hai mời tôi có dịp sang chơi, sẽ đài thọ vé máy bay và nơi ăn chốn ở…”
 
Người bạn ngày xưa của tôi cho biết đã đọc truyện ngắn mang tựa là “Tự truyện…” này và anh nghĩ tôi viết về tôi. Không phải T. là người duy nhất nghĩ như thế. Bạn bè tôi, có người cũng đã nghĩ như thế. Và trên VOA, khi người phụ trách trang blog đã trích ra những dòng chữ trong Tự truyện
 
"…Tôi là đứa con thứ mười hai trong môt gia đình có mười ba anh chị em. Tôi rất sợ cha tôi. Má tôi thường nói cha tôi là một con sâu rượu. Tôi không thích rượu…Tháng Tư Bảy Lăm, Sài Gòn thất thủ. Mãi đến mười năm sau, nhờ sự bảo lãnh của cô em út, tôi được Mỹ nhận cho định cư…"
 
chắc có lẽ cũng đã coi đó là tiểu sử thật của tôi như thế!
 
Tôi nói, ông ơi, đó là truyện mà. Tôi nói như vậy nhưng nhìn mắt T. tôi thấy hình như anh không tin! T. nói, “thôi bỏ chuyện đó đi, năm tới ông có đi Úc không thì cho tôi biết nhe! Tôi sẽ dẫn ông đi thăm bà chị dâu của ông! Mấy ông nhà văn rắc rối bỏ mẹ!”
 
***
 
Tôi nhớ trên một trang Sổ Tay  tạp chí Văn năm 1999, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Ernest Hemingway (1899-1999) tôi có viết một đoạn về tác giả này. Năm đó, Cuba, nơi Hemingway đã sống hơn một phần tư thế kỷ (từ 1932 đến 1960) đã tổ chức một hội nghị chuyên đề về tác giả Chuông Nguyện Hồn Ai (For Whom the Bell Tolls - 1940),... và những buổi trình diễn vũ ballet cùng những dạ tiệc có hòa nhạc giao hưởng.
 
Theo tôi, Hemingway là một trong số ít tác giả có lối viết đối thoại thông minh. Đọc ông, người ta có cảm tưởng như đang đối diện với chính nhân vật, trò chuyện với họ bằng thứ ngôn ngữ đời thường. Hemingway từ những năm hai mươi đã nhúng ngòi bút của mình vào lọ mực cuộc sống sôi động hiện thực. Hơi thở trong văn chương ông luôn luôn nóng bỏng như một lò lửa không bao giờ tắt. Nồng nàn và ấm áp, giữa hai bờ vực tử sinh. Truyện của ông bắt người đọc bấu theo từng trang, men chân theo từng bước đi của nhân vật. Như một võ sĩ trên đài, cuốn sách của ông không được xếp lại nếu không có một đối thủ nằm xuống.
 
Tôi nhớ trong một cuốn phim có tựa đề In Love And War (Trong Tình Yêu Và Chiến Tranh) với Sandra Bullock và Chris O'Donnell, - hình như năm 1997 thì phải - người ta được biết câu chuyện tình đam mê của tiểu thuyết gia lừng danh thế kỷ 20 với người phụ nữ xinh đẹp trong thời chiến. Cuốn phim, được dàn dựng dựa theo cuốn sách cùng tên của Henry Villard và James Nagel, miêu tả tình yêu của chàng trai 19 tuổi Ernest Hemingway, tài xế xe cứu thương, yêu cô nữ y tá Agnès von Kurowsky tại bệnh viện Milan, Ý thời đệ nhất thế chiến. Chính câu chuyện tình đầy đam mê này đã được Hemingway đưa vào một trong những tác phẩm nổi tiếng của ông: A Farewell to Arms (Giã Từ Vũ Khí). Trong tiểu thuyết, Hemingway đã để cho cô y tá Catherine Barkley yêu anh tài xế xe cứu thương Frederic Henry, mặc dù trong thực tế cô Agnès phủ nhận tình yêu dành cho chàng thương binh Ernest Hemingway.
 
Tác giả Villard là một trong những thương binh nằm cùng bệnh viện với Hemingway vào năm 1918. Ông gọi Agnès là người phụ nữ có những “nét lấp lánh mà các cô y tá khác không có được…Chúng tôi càng ngày càng thấy rõ là Ernest bị cô ta mê hoặc... Tôi đã bắt gặp anh ta nắm lấy tay cô vào một buổi chiều, theo cách mà người ta không thể cho là cô ta đang thăm mạch anh.” Khi chiến tranh chấm dứt, Agnès theo Hội Hồng Thập Tự sang Romania, rồi sau đó sang Haiti. Tại đây, năm 1928 cô thành hôn với Howard Preston Garner. Tuy nhiên cuộc hôn nhân đỗ vỡ và sáu năm sau, 1934, cô kết hôn với một nhà quản lý khách sạn tên William Stanfield - một người đàn ông góa vợ, có ba con đã lớn. Cuộc hôn nhân này kéo dài cho đến lúc Agnès qua đời năm 1984 là năm bà được 92 tuổi. Năm 1976, tác giả cuốn In Love and War gặp lại bà Agnès, lúc đó bà đã 84 tuổi, vẻ đẹp rực rỡ ngày nào không còn nữa bây giờ chỉ là một cụ già lưng đã còng. Nhắc đến tiểu thuyết Giã Từ Vũ Khí bà Agnès cho là Hemingway đã hư cấu quá đáng. Bất chấp những lời phủ nhận của cô y tá Agnès, nhà làm phim Richard Attenborough vẫn tin rằng Agnes và Hemingway đã trải qua một mối tình thơ mộng.
 
Tôi không tin như nhà làm phim Richard Attenborough, nhưng tôi tin vào Ernest Hemingway rằng sự thật trong tiểu thuyết không nhất thiết phải là bản sao của sự thật ngoài đời. Ai cấm Hemingway không có quyền cho nhân vật Catherine yêu anh tài xế xe cứu thương Henry trong Giã Từ Vũ Khí? Tiểu thuyết là hư cấu, và không có chuyện hư cấu quá đáng hay vừa phải, chỉ có hư cấu hợp lý hay không hợp lý thôi.
 
Nhắc đến nhân vật trong tiểu thuyết của Hemingway mà không nhắc đến người đã gây cảm hứng cho tiểu thuyết Ngư Ông và Biển Cả (The Old Man and The Sea) là một thiếu sót.
 
Nếu nhân vật trong tác phẩm Giã Từ Vũ Khí của ông đã qua đời và đã phủ nhận tình yêu của bà dành cho tác giả Hemingway, thì nhân vật trong Ngư Ông và Biển Cả vào năm 1999 vẫn không hết lời ngợi ca người đã viết nên tác phẩm lớn của thế kỷ 20 qua hình ảnh của chính mình. Cụ Gregorio Fuentes ở Cojíma, người đã gợi hứng cho Hemingway viết Ngư Ông Và Biển Cả (xuất bản năm 1952) vào năm 1999, cụ vừa 102 tuổi. Lão Ngư ông Fuentes là người Tây Ban Nha di cư sang Cuba từ nhỏ. Ông gặp Hemingway vào năm 1928 tại Dry Tortugas ngoài khơi Florida khi cả hai mắc kẹt trong một trận bão. Năm 1934, Hemingway nói với Fuentes là ông đang đóng một chiếc tầu (Pilar) và ông muốn Fuentes làm thuyền trưởng. Sau đó Fuentes trở thành người đồng hành thường xuyên của Hemingway. Năm 1999, cụ Fuentes đang là một nguyên mẫu sống cho hành trình những du khách đến viếng thăm Cuba. Chỉ có điều buồn cười là cái giá, do người cháu của cụ đặt ra, cho mỗi du khách viếng thăm lão ngư ông là 50 mỹ kim trong 15 phút, mà một bản tin của Mireya Navarro trên tờ New York Times cho biết thêm nếu chịu khó mặc cả giá có thể giảm xuống còn một nửa.
 
Nhân vật trong tiểu thuyết có thật hay chỉ là hư cấu?

Và nếu một truyện ngắn mang tên là “Tự truyện” thì tự truyện đó phải chăng là chuyện thật của tác giả mang tên Nguyễn-Xuân Hoàng? Có những chi tiết cá tính của vài nhân vật trong truyện là đúng, nhưng toàn bộ câu chuyện chỉ là hư cấu. Tôi không phải là tôi. Cái Tôi trong truyện - nhiều truyện của tôi  - không phải là Cái Tôi ngoài đời. Tôi là một người khác. [NXH]
Diễn đàn này đã đóng.
Trình bày ý kiến
Ý kiến
     
bởi: VT
30.11.2012 12:50
Nhân vật T. trong bài này đáng được bình bầu cho giải thưởng "Độc Giả Vô Tư" của năm 2012. Nhưng mà còn phải hỏi lại NXH "Có đúng là có 1 gã T. thực sự đi uống ca-phê với tác giả?" để khỏi phải bầu lộn người há...Hehehe...

bởi: dpa từ: canada
30.11.2012 12:23
Tự truyện, tùy bút đều có hư cấu ( cũng có nghĩa là thêm bớt tùy hứng ), thì cũng dễ hiểu thôi. Còn đã là tiểu thuyết mà bác Hemingway lại lôi người thật vào, lại cắm vào miệng họ cái gì tùy bác thích thì... bậy quá: Mượn người thật để đưa vào tiểu thuyết làm gì trong khi mình không dám viết nên sự thật? Nếu là thời nay, chắc bác Hem nhà ta bị đưa ra toà về tội bôi nhọ danh dự người khác quá! Mà anh Hoàng ơi, mượn cái mác Tự Truyện làm gì trong khi mình không nói lên sự thật về mình; sao không gọi là Tiểu Thuyết, hay Tiểu Thuyết Tự Truyện gì đó cho khỏi ai théc méc hỉ? À, nhớ tới bài viết bữa trước của anh TTĐ, nói là anh thèm đêm thèm ngày mà chưa từng viết được tiểu thuyết, tới giờ này cũng còn chuẩn bị chớ chưa có ready để viết tiểu thuyết là sao vậy? Có quý vị nào giảng nghĩa cho tui hiểu bài viết đó của anh Trần Trung Đạo được không? Xin cám ơn.

bởi: Tra Dao từ: Australia
30.11.2012 04:35
Ôi trời đất! Đúng là ông Nguyễn Xuân Hòang ! Ông làm cho người đọc đi từ ngạc nhiên nầy đến ngạc nhiên khác. Có lẽ phần đông, kể cả tôi khi đọc bài tự truyện thường nghĩ, đó là truyện thật, ít nhất cũng 70 hoặc 80%. Về tự truyện của ông, chắc cũng không ngoại lệ! Theo tôi nghĩ, 20% hay 30% còn lại là phần của cảm xúc nhất thời, hay của ...quá khứ một lần nữa, đúc kết để tạo thành một tự truyện hoàn hão, đẹp và rất thực. Có thể là buồn, có thể là vui, có thể rất xúc động làm cho người đọc người nghe cảm động và rung động ! Có khi nào tự truyện là truyện thật 100%? Được viết ra trong lúc người viết đang trãi qua một sự xung đột hay giao động nội tâm mãnh liệt, nên tiếng lòng bật lên thành chữ, tuôn ra thành lời, tạo nên một tác phẩm rất đặc biệt, đặc thù, tiêu biểu cho chỉ riêng mỗi một tác giả đó thôi. Tôi tin và mãi tin như thế.
Rất thú vị với câu chuyện của ngày hôm nay, xuyên qua phần điểm sách , điểm phim. Sách là những tác phẩm văn chương của những nhà văn nổi tiếng, phim là những câu chuyện thật, mà không rất thật làm từ sách tự truyện, nhưng đẹp và lãng mạn đứng hàng đầu của Hollywood. Ngày xưa lò mò tìm sách đọc vớ được mấy quyển Nhận Định 1,2 ...không nhớ rõ là có quyển 3 không nữa, của Giáo sư Nguyễn Văn Trung, từ tủ sách của mấy ông anh bà chị, tôi mê man đọc, vì trong đó thỉnh thoảng cũng có điểm sách và phim. Tôi tạm gọi như vậy lúc đó , chứ thật ra sách nầy ông GS Nguyễn Văn Trung "nhận định" chứ người đọc thì "tuân lịnh"... nghĩa là nghe giảng giải để thu thập thêm kiến thức mà thôi. Tôi nói theo Ý nghĩ của tôi lúc đó, vì tôi có tật đọc sách "khính" từ bé. Hôm nay đọc bài nầy tôi cũng có một sự thích thú tương tự hoặc nhiều hơn. Bài Viết đem lại cho tôi kÝ ức đẹp, giúp tôi thu thập thêm kiến thức văn chương VN cũng như thế giới. Đôi khi tôi trộm nghĩ, nếu không được đọc những bài viết như thế nầy, có lẽ văn chương chữ nghĩa mà tôi đã học được, càng ngày càng ngày càng bị đánh rơi từng chút môt. Cám ơn Nhà Văn Nguyễn Xuân Hoàng đã tổng hợp câu chuyện sách và phim trong một tự truyện rất thú vị.

bởi: Dân đọc báo
29.11.2012 11:20
Những khuyến cáo dành cho những người tham gia mạng internet ngày nay cũng có nói đến điều Nguyễn Xuân Hoàng đề cập " không phải những gì được gởi lên Internet đều phản ảnh con người thật". Tác phẩm của nhà văn cũng thế đều được viết theo cách đan xen giữa thực tại và hư cấu. Hay Simon Freud thường chủ trương "cái tôi con người là một mê cung", và rằng nó có ba chiều kích : ý thức, tiềm thức và vô thức. Tuy vậy, hiện hữu tương quan của con người với những tác động "hiện sinh" có thể giúp nó tránh được những bờ vực của ảo tưởng, tức tránh được việc đánh mất chính mình. Có người chủ trương "hiện tại" nhưng lại bị cho là "tàn nhẩn", còn tương lai là mộng mị,, quá khứ thì lỗi thời. Thế nhưng con người không thể không mang cả ba chiều kích ấy trong bản thân, và nó có thể là "cá tính"trong đó. Nhân vị con người cũng vậy, với những nét chính : tự do, trí khôn, lương tâm, cũng là những gì không thiếu trong một con người.
"Tôi là tôi" đang xen giữa cái tôi tiền chế, thường hữu và dự phóng, và nó không đứng một mình, nhưng có vây mượn và chọn lọc, nhờ hiên hữu của nhân vị, bao giờ điều đó mất đi thì tôi không còn là tôi. Ban sáng tôi có thể là dân chủ, buổi trưa tôi là trung lập, ban chiều là CS , .... duy một điều trong cõi thinh lặng , đối chiếu và xung động, tôi có thể chọn lọc và biết tình trạng của mình. Nhưng điều đó cũng không phải là một chuyện dễ dàng, nếu không thắng được chủ quan của cái tôi. Vì vậy, trên đường tri thức vẫn được kêu gọi một sự "suy tư lương thiện". Rằng " đó không phải là tôi, hay tôi không đáng như vậy đâu" , tôi biết tôi là ai, vì tôi còn có tự do, trí khôn và lương tâm, ...mà đoạn đường còn ở phía trước nên tôi không thể xác định.
Tôi nghĩ không chỉ riêng gì trong lĩnh vực văn chương, nhưng trong mọi lĩnh vực con người với nền tảng nhân vị , với những sự lương thiện sẽ mở ra cho mọi cơ hội đồng đều. Rằng nếu bạn thấy cánh cửa lớn đã đóng lại trên cuộc đời bạn, thì xin bạn đừng thất vọng vì còn có những cánh cửa sổ khác đang mở ra cho bạn. Rằng con người không chỉ là khẳng định những giá trị, nhưng là sự rộng mở của trái tim chia sẻ và đồng cảm.

Trả lời

bởi: Trang từ: Úc
01.12.2012 03:06
Tôi không phải là tôi. Cái Tôi trong truyện - nhiều truyện của tôi - không phải là Cái Tôi ngoài đời. Tôi là một người khác
Ông NXH nói vậy mà không phải vậy. Người đọc vẫn nhìn thấy ông trong nhiều tác phẩm của ông, dù chỉ một thoáng qua rồi gửi gió theo mây ngàn bay nhưng vẫn có cái Tôi nxh trong một câu văn.

Blog

Nhà văn…không là ai?

Liên quan đến chuyện 'viết cho ai?', tôi nghĩ, có một vấn đề khác cũng cần được đặt ra: Nhà văn là ai?
Thêm

Nhà mới nhưng trong đó là 'đảng biểu’ hay ‘dân biểu’?

Thế là Quốc hội Việt Namđã có trụ sở mới to lớn, sau 5 năm chuẩn bị và xây dựng
Thêm

Viết cho ai?

Người cầm bút viết cho ai? Thì cho người đọc! Câu trả lời thật đơn giản. Tưởng không ai có thể nói điều gì khác
Thêm

Tan hỏa mù

Ít lâu nay, giới bình luận thời sự trong và ngoài nước đã có không ít người cho rằng trong lãnh đạo đảng CS có một sự phân hóa
Thêm
Các bài viết khác

Bạn đọc làm báo

Ý nghĩa của việc nhà cầm quyền Việt Nam trả tự do cho Blogger Điếu Cày

Việc trả tự do trước thời hạn mãn án tù chắc chắn không phải là vì lý do nhân đạo của nhà cầm quyền Việt Nam, mà vì áp lực quốc tế nói chung
Thêm

Phong trào dân chủ Việt Nam cần nhiều điểm tựa

Theo nhiều người am hiểu tình hình chính trị Việt Nam, mỗi một tù nhân lương tâm mà phía Hoa Kỳ cứu vớt đều được đánh đổi bằng một thứ gì đó
Thêm

Một định chế khác cho những người đồng tính sống chung?

Thượng Hội đồng Giám mục Thế giới của Giáo hội Công giáo La Mã đã kết thúc sau 2 tuần nghị hội về nhiều vấn đề của Giáo hội liên quan đến tín lý đức tin
Thêm

‘Đảng ta’ đã ‘giải phóng con người’ như thế nào?

Các phương tiện truyền thông trong tay Đảng vẫn tuyên truyền, kêu gọi nhân dân nêu cao tinh thần 'cảnh giác cách mạng' trước các 'thế lực thù địch'
Thêm

Thư ngỏ về việc chính quyền VN 'vi phạm quyền tự do đi lại của công dân'

Vào ngày 17/10/2014, tôi bị một số nhân viên an ninh thuộc Công an TP HCM ngăn chặn bất hợp pháp
Thêm
Các bài viết khác
JavaScript của bạn đang tắt hoặc bạn có phiên bản Flash Player cũ của Adobe. Hãy trang bị Flash player mới nhất.
TT Burkina Faso từ chức, Tư lệnh Quân đội lên nắm quyềni
X
31.10.2014
Tin tức: http://www.facebook.com/VOATiengViet, http://www.youtube.com/VOATiengVietVideo, http://www.voatiengviet.com. Nếu không vào được VOA, xin các bạn hãy vào http://vn3000.com để vượt tường lửa. Tư Lệnh quân đội Burkina Faso cho hay ông đã lên nắm quyền ở nước này sau khi Tổng Thống lâu năm Blaise Compaore từ chức. Hôm thứ Sáu Tướng Honore Traore nói với các nhà báo tại Ouagadougou rằng ông là người cầm cương lãnh đạo nước Tây Phi này. Tướng Traore lần đầu tiên thực thi quyền lực hôm thứ Năm, khi ông công bố kế hoạch cho một chính phủ chuyển tiếp và hạ lệnh giới nghiêm từ chập tối tới sáng sớm, sau các cuộc biểu tình bạo động tại thủ đô, chống ông Compaore.
Video

Video TT Burkina Faso từ chức, Tư lệnh Quân đội lên nắm quyền

Tư Lệnh quân đội Burkina Faso cho hay ông đã lên nắm quyền ở nước này sau khi Tổng Thống lâu năm Blaise Compaore từ chức
Video

Video Lãnh đạo biểu tình Hồng Kông cân nhắc đến TQ vận động dân chủ

Những thủ lãnh sinh viên biểu tình Hồng Kông đang cân nhắc việc đến dự một hội nghị khu vực ở Bắc Kinh vào tháng tới để lên tiếng về đòi hỏi cải cách dân chủ của họ
Video

Video Các đối thủ chính trị ở Miến Điện mở cuộc đàm phán hiếm có

Các cuộc đàm phán chưa từng có từ trước đến nay giữa các đối thủ chính trị của Myanmar và các nhà lãnh đạo quân đội đầy thế lực đã dẫn tới các cam kết thảo luận về cải cách chính trị và hoà đàm tại đất nước còn chia rẽ này
Video

Video Chuyên gia Đài Loan: VN mở rộng địa hình ở Trường Sa hơn cả TQ

Báo Want China Times của Đài Loan ngày 30/10 dẫn lời một chuyên gia phân tích ảnh vệ tinh thuộc Trung tâm Khảo sát Vệ tinh, Cục Quản lý Đất đai của Bộ Nội vụ Đài Loan nói ông ngạc nhiên khi phát hiện Việt Nam đang mở rộng các rạn san hô và các đảo nhân tạo ở quần đảo Trường Sa
Video

Video Thêm 2 blogger Việt Nam bị đề nghị truy tố vì điều 258

Thêm hai blogger trong nước bị đề nghị truy tố về tội danh ‘lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích nhà nước’ bất chấp sự chỉ trích và phản đối mạnh mẽ đối với điều luật 258 Bộ luật Hình sự Việt Nam mà cộng đồng quốc tế cho là vi phạm các quyền tự do căn bản của công dân