Thứ sáu, 30/01/2015
Xem

Blog / Nguyễn Xuân Hoàng

Nguyễn Xuân Hoàng và hành trình đi tìm/chuẩn bị tiểu thuyết

Nguyễn Xuân HoàngNguyễn Xuân Hoàng
x
Nguyễn Xuân Hoàng
Nguyễn Xuân Hoàng
Đào Đạo
■ Maurice Blanchot mô tả sự chuyển hướng viết của riêng mình, một sự chuyển hướng vừa tuyệt vọng vừa rũ bỏ “Có một lúc nào đó trong đời của một người – do đó cũng là của mọi người – khi mà mọi thứ đã xong xuôi, những quyển sách đã được viết ra, vũ trụ đã im tiếng, mọi sinh linh đã yên nghỉ. Lúc đó chỉ còn có mỗi một nhiệm vụ là tuyên bố điều đó ra: Cái đó dễ thôi. Nhưng như thể lời nói thêm vào này có nguy cơ làm mất sự quân bình – và tìm ở đâu ra sức mạnh để nói lời đó ra? và lại còn tìm ở đâu được một chỗ cho lời nói này? -, người ta không nói câu đó ra, và như vậy là nhiệm vụ hóa ra chưa hoàn thành. Người ta chỉ viết cái mà tôi vừa viết ra, cuối cùng thì người ta cũng chẳng viết lời nói đó ra nữa.”* Tôi mượn đoạn văn này của Blanchot coi như một lời tâm sự với Nguyễn Xuân Hoàng về viết – trên hết là viết tiểu thuyết – vì tôi hiểu trong đời văn của Nguyễn Xuân Hoàng bạn tôi luôn tìm kiếm một sự thay đổi cho việc viết tiểu thuyết. Nguyễn Xuân Hoàng đã chẳng bao giờ nói điều đó ra. Nhưng tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Hoàng lại như một trả lời, một thí nghiêm giải đáp cho niềm đam mê tuyệt vọng ẩn chứa sự thao thức trong bóng tối khi chạm mặt với nan đề này.
 
■ Ở trên tôi nói Nguyễn Xuân Hoàng không trực tiếp nói ra nỗ lực tìm kiếm con đường để đi tới tiểu thuyết. Nhưng bạn tôi dù thận trọng cách mấy cũng không tránh khỏi việc nói ra phần nào quan niệm của mình về tiểu thuyết một cách gián tiếp. Chứng cớ: Nguyễn Xuân Hoàng tìm thấy một điểm tâm đắc khi viết về quyển Tháng Ba Gẫy Súng của Cao Xuân Huy: “Với Tháng Ba Gãy Súng, Cao Xuân Huy đã viết được ‘những trang văn xuôi lương thiện và giản dị về con người’, điều mà Ernest Hemingway gọi là ‘trên đời này thật không có gì khó khăn hơn’.” Điểm tâm đắc này được giải thích ở đoạn văn trước đó: “Thật vậy, văn chương vốn cần hư cấu, nhưng hiện thực tự nó cũng thừa sự lớn lao và sâu sắc mà một trí tưởng tượng khiêm tốn đôi khi còn nghèo nàn và nông cạn hơn. Nói cách khác, hư cấu trong một tác phẩm tuy cần thiết, nhưng hiện thực bao giờ cũng là nền tảng để từ đó hư cấu có thể thành hình và đứng vững.” Tuy trích dẫn hai đoạn văn trên nhưng tôi vẫn nghi ngờ phán đoán của mình về quan niệm về thực tại và hư cấu trong tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Hoàng. Vì cách nói nước đôi/hai mặt của bạn tôi. Đó cũng chính là cái hai mặt/nước đôi của hiện thực và hư cấu trong tiểu thuyết. Và nhà tiểu thuyết phù thủy chính là kẻ bày cuộc chơi giữa hiện thực và hư cấu trong trang viết. Về điểm này tôi nghiêng về quan điểm đọc văn của Jacques Derrida: tính chất biệt phân của ý nghĩa trong bản văn.
 
■ Ta chỉ lên đường, hành trình đi tìm một cái gì đó khi nó chưa định hình rõ nét. Quả thực trong các thể loại văn chương thì tiểu thuyết là thể loại biến đổi không ngừng. Ở hoàn cảnh văn chương Việt Nam sự biến đổi này luôn gặp bất hạnh. Kể từ năm 1925 cho đến 1945 truyên kể/ truyện dài đang dò dẫm trên đường tiến tới tiểu thuyết. Nhưng rồi đại họa lịch sử: quyền lực tuyệt đối của độc tài đảng trị ở Miền Bắc từ 1955 đã bít lối con đường truyện kể để trở thành tiểu thuyết. Suốt giai đoạn 1955-1975 ở Miền Bắc truyện kể cũng như toàn bộ văn chương bị bức tử. Tương tự như vậy ở Miền Nam giai đoạn 1955-1975 truyện kể/truyện dài một lần nữa tưởng chừng có cơ may lên đường tìm cho mình một hình dạng. Nhưng thảm họa trụy thai của tiểu thuyết Việt Nam lại tái diễn: Từ sau tháng Tư 1975 văn chương trong nước, nhất là truyện kể/truyện dài đi vào chung cuộc. Và những người viết hôm nay ở Việt Nam liệu có đủ ý thức văn chương và kiến thức về tiểu thuyết để lên đường tạo dựng một diện mạo cho tiểu thuyết? Những thành công nhất thời của một vài truyện ngắn truyện dài từ sau năm 1986 và trong những năm gần đây xem ra vẫn chưa đủ kích thước sức lực cho một lên đường chuẩn bị cho tiểu thuyết. Cho nên nói rằng Việt Nam chưa có tiểu thuyết cũng không phải là quá đáng hay có thái độ phủ nhận, phủi sạch.
 
■ Nguyễn Xuân Hoàng cầm bút làm cuộc hành trình chuẩn bị của tiểu thuyết - ở đây tôi lấy cụm từ La Préparation du roman là tên giáo trình cuối cùng của Roland Barthes ở Collège de France 1978/79- 1979-80 – chính thức bắt đầu từ năm 1970 với Khu Rừng Hực Lửa (1972) và Kẻ Tà Đạo (1973) không kể hai tập truyện ngắn được coi như sự chuẩn bị cho truyện dài Mù Sương (1966) và Sinh Nhật (1968). Trong giai đoạn 1965-1975 chủ thuyết hiện sinh được du nhập một cách thô thiển hời hợt – nói thô thiển hời hợt trước hết vì sự du nhập này có tính phong trào, người ta chỉ đọc các triết gia hiện sinh Pháp là chính, thứ đến là trí thức Miền Nam chưa có đủ thời gian nghiên cứu một cách hàn lâm chính quy để tiêu hóa và tra vấn: hai mươi năm là khoảng thời gian quá ngắn để bắt đầu một nền nếp, một truyền thống. Đấy là chưa kể đến sự thiếu vắng những nhà nghiên cứu triết học chuyên nghiệp, “làm nghề” triết. Vì là phong trào cho nên triết lý hiện sinh cộng với đời sống tinh thần bị chiến tranh bủa vây bế tắc cho nên hai ỵếu tố này đã là dung môi cho việc tạo ảnh hưởng nhất định trong giới viết lách thời bấy giờ. Sau hiện sinh là phong trào Tiểu Thuyết Mới của Pháp đã du nhập và tạo ảnh hưởng trên sinh hoạt văn chương Miền Nam. Nếu hiểu Tiểu Thuyết Mới như ý thức văn chương nhằm vận động biến đổi tiểu thuyết thì ý thức văn chương này là điều những người viết thế hệ trưởng thành vào những năm 60s đang mong đợi. Câu hỏi đặt ra là: Nguyễn Xuân Hoàng có “hiện sinh” hay “tiểu thuyết mới” không? Tôi không nghĩ Nguyễn Xuân Hoàng đã để mình bị “phong trào” lôi cuốn. Chung quanh bạn bè viết lách cùng trang lứa không thiếu gì người thí nghiệm cung cách “hiện sinh” hay “tiểu thuyết mới”, chưa kể có những người viết lớp trước tuy không hẳn đã thực sự thấu hiểu “hiện sinh” hay “Tiểu Thuyết Mới” nhưng đã có phản ứng chống đối, tiêu cực. Nguyễn Xuân Hoàng không dửng dưng trước những trào lưu những sinh hoạt này mà có thái độ quan sát tìm hiểu. Tôi gọi đây là một thái độ tự chủ và lương thiện với văn chương.
 
■ Nguyễn Xuân Hoàng là nhà văn “hiện đại” hay “cổ điển”? Đọc truyện kể của Nguyễn Xuân Hoàng tôi cho rằng Nguyễn Xuân Hoàng vừa “hiện đại” vừa “cổ điển” trong cách cấu trúc truyện, xây dựng nhân vật, gọi tên nhân vật, và cấu trúc câu văn. Nếu coi truyện kể giai đoạn 1925-1945 là hiện đại thì Nguyễn Xuân Hoàng trong trang viết của mình đã dứt khoát gạt bỏ kiểu tự sự hiện thực với người kể truyện ngôi thứ ba là kẻ bàng quan ngụy tín khuất mặt đứng ngoài, nấp sau “cánh gà” thế giới truyện, trong khi kẻ tự sự trong truyện của Nguyễn Xuân Hoàng dù tạm thời ẩn nấp, tàng hình nhưng cuối cùng cũng bị phát hiện đã đi vào truyện kể ngay từ đầu; không trình bày nhân vật truyện qua những biểu lộ tâm lý mà qua những ứng xử; chữ “chàng” và “nàng” là những danh từ chung để gọi tên nhân vật nam và nữ là điều cấm kỵ đối với Nguyễn Xuân Hoàng; câu văn thuyết thoại cũng như đối thoại sắc gọn đột ngột nhưng hàm ngụ, khi thì ấm áp nồng nhiệt theo trạng thái tình cảm của nhân vật, khi thì dửng dưng như lời lẽ của những kẻ vừa thân thuộc vừa xa cách trong cuộc chơi mệt mỏi và tuyệt vọng.
 
■ Trong đám tang nhà văn Mai Thảo, nhân sự khiêng quan tài từ trong lòng nhà quàn ra cửa để xe đòn đưa ra huyệt mộ, qua sự sắp xếp của Đỗ Ngọc Yến và gia đình nhà văn như sau: tôi và Nguyễn Xuân Hoàng được xếp song hành vào hàng thứ tư sau chót: hàng thứ nhất là hai nhà văn lớn tuổi của Sáng Tạo Nguyễn Sĩ Tế/Doãn Quốc Sĩ, hàng thứ hai là nhạc sĩ Lê Trọng Nguyễn và tài tử ca sĩ Anh Ngọc, hàng thứ ba là hai họa sĩ Duy Thanh/Ngọc Dũng, và hàng thứ tư là Nguyễn Xuân Hoàng/Đào Trung Đạo. Cho đến hôm nay cả ba hàng đầu đều đã lẻ loi, kẻ mất người còn. Chỉ có hàng thứ tư là vẫn nguyên vẹn! Tôi viết bài này cho Nguyễn Xuân Hoàng hôm nay để tạ ơn sự nguyên vẹn này. Cũng là sự nguyên vẹn của tình bạn ngoài đời sống cũng như trong văn tự.
 
■ Lời sau cùng là: Chúc bạn ta giữ trọn niềm đam mê mệt mỏi tuổi già để đi tiếp cuộc hành trình chuẩn bị tiểu thuyết. Nghĩa là viết lại tập chót của bộ trường thiên (đã viết xong nhưng rồi đốt bản thảo) nối vào Người Đi Trên Mây, Bụi và Rác,Sa Mạc để hoàn thành như dự tính. Est-il facile?
__________________
 
(*) Maurice Blanchot: Il y a un moment dans la vie d’un homme - par consequent des hommes – où tout est achevé, les livres écrits, l’univers silencieux, les êtres en repos. Il ne reste plus que la tâche de l’annoncer: c’est facile. Mais comme cette parole supplémentaire risque de romper l’équilibre – et où trouver la force pour la dire? où trouver encore une place pour elle? -, on ne la prononce pas, et la tâche reste inachevée. On écrit seulement ce que je viens d’écrire, finalement on ne l’écrit pas non plus. (Entretien infini/Kết Đàm vô tận, XII, Gallimard 1969).

* Blog 'Nguyễn Xuân Hoàng và Bạn hữu' là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.
Diễn đàn này đã đóng.
Trình bày ý kiến
Ý kiến
     
bởi: Tuong từ: Australia
19.11.2012 16:54
Tường không "gửi" kèm bài "Cám ơn Tuổi Già" của thầy Hồ Văn Trai được. Có lẽ vi phạm nguyên tắc của VOA. Xin Ông Đào Trung Đạo vui lòng vào Website: vuonthien.com -Yahoo! Xong vào trang "sóng thiền" và đọc "Cảm Ơn Tuổi Già". Tên của tác giả bài viết sẽ là Hồ Văn Trai ,sáng tác năm 2006. Cám Ơn.

bởi: Tuong từ: Australia
19.11.2012 16:31
Gửi Nhà Văn Đào Trung Đạo.
Tường không có địa chỉ của thầy Hồ Văn Trai dù biết thầy hiện đang ở bên Úc và hình như là ở Melbourne. Vô tình Tường Vào trang Web Vườn Thiền.com chọn mục Sống Thiền thì bắt gặp thầy Hồ Văn Trai trong bài viết "Cảm Ơn Tuổi Già" Tường gửi kèm đây cho Ông Đào Trung Đạo đọc thử xem có nhận ra văn phong của bạn hiền mình không.Tường thì nhận ra được rồi ! Tường nghĩ nếu ông Đạo muốn tìm địa chỉ thầy , nên liên lạc qua địa chỉ nầy thử xem sao. Cảm ơn.

bởi: dpa từ: canada
19.11.2012 00:36
'Nhưng tiểu thuyết của Nguyễn Xuân Hoàng lại như một trả lời, một thí nghiêm giải đáp cho niềm đam mê tuyệt vọng ẩn chứa sự thao thức trong bóng tối khi chạm mặt với nan đề này.' Tiểu thuyết là cái gì cao siêu dữ dội vậy mà tui cứ tưởng lơ tơ mơ là tui đã đọc cả đống sách tiếng Việt ngoài thư viện rồi chứ. Theo tui, với sức anh NXH, ảnh muốn viết mấy cuốn mà không được, ảnh 'thao thửc tuyệt vọng' chi vậy? Cái gì mà khó thế.

bởi: Tuong từ: Australia
18.11.2012 11:08
Tôi có một thắc mắc, hình như mấy ông thầy dạy triết thường kiệm lời. Đó, là do tôi thấy từ thầy Trần B Lan và một năm trước đó là từ thầy Hồ V Trai. Cả hai thầy đều ít nói, nhưng lời giảng thì học trò nhớ hoài. Thầy TBL, về phần giảng tam đoạn luận, còn thầy HVT thì đoạn thầy nói về đàn cừu Panurge? Thầy TBL đã mất, nhưng lúc sinh thời làm thơ rất nhiều, hơn cả viết văn. Thơ của thầy TBL lừng lững đi vào âm nhạc, không giống dáng đi lững thững tay cầm cái que như dọa học trò của thầy, mỗi bận lên lớp. Thầy HVT thì hút thuốc lá nặng, không rõ lúc còn dạy triết ở VN thầy có viết sách làm báo không, nhưng bây giờ thỉnh thoảng, thì có. Cách đây không lâu vô tình vào Vườn Thiền tôi "gặp" thầy trong đó. Đọc bài viết mà cảm động như về được trường xưa, ngồi nơi lớp cũ. Ngược với tôi sau nầy, hai năm trước đó ông anh tôi học ban A nên mê man với phần giảng tâm ly học của thầy Nguyễn X Hoàng. Thầy thuộc loại giáo sư trẻ nổi tiếng thủa ấy nên sách thầy viết mang một tư tưởng, ngay cả cái tựa nghe cũng rất mới lạ, giới trẻ và bọn học trò thi nhau mang về nghiền ngẫm . Ông anh tôi cũng trong số đó, có lẽ cũng nhập tâm vì lời giảng của thầy. Rồi động viên, rồi đi đóng đồn,rồi...tử trận. Nhiều lúc tôi nghĩ, nếu anh tôi còn sống, có lẽ ông ấy cũng sẽ rất cảm động, khi biết được thầy NXH của anh cũng vẫn còn khỏe mạnh, vẫn còn mê chữ nghĩa, vẫn còn âm thầm làm đẹp giấc mơ của thầy, của bạn bè thầy và của học trò thầy...Như tôi đã từng cảm động khi nghe những bài hát được phổ từ thơ của thầy TBL hay muốn khóc khi vào Vườn Thiền bắt "gặp" thầy HVT trong đó. Dài quá phải không? OOps ! Xin lỗi.
Trả lời

bởi: dao trung dao từ: USA
19.11.2012 03:29
Rất vui khi biết thầy Hồ Văn Trai hiện định cư ở Úc. Nếu bạn TUONG (Autralia) có dịp gặp được thầy Hồ Văn Trai nhờ bạn xin thầy Trai cho tôi biết địa chỉ, e-mail, hay điện thoại để liên lạc (tôi, Đ.P. Thọ/Đào Trung Đạo và HvTrai là bạn học cũ thân thiết mất liên lạc từ sau tháng Tư, 1975.) Xin cám ơn nhiều.

bởi: Trà Đào từ: Australia
14.11.2012 16:48


Thật bất ngờ và vô cùng thú vị khi được biết thêm một chút chi tiết về hành trình sáng tác của Nhà Văn Nguyễn Xuân Hoàng. Đồng thời cũng nhờ bài viết nầy người đọc được nghe thêm một câu chuyện kể lại sự chuẩn bị đặc biệt vô cùng hoàn hão trong đám tang Nhà Văn Mai Thảo. Chúc Nhà Văn Nguyễn Xuân Hoàng sớm hoàn thành ước nguyện, mong kệ sách của độc giả hải ngoại sẽ được thêm những quyển sách quÝ. Cám ơn bài viết của Nhà Văn Trần Trung Đạo.

Blog

Văn hoá là gì?

Trong nhiều bài viết, tôi hay dùng các khái niệm như văn hoá dân chủ và văn hoá độc tài, văn hoá chiến tranh...
Thêm

Tìm kiếm nhân tài

Vấn đề tìm kiếm nhân tài đang là vấn đề cấp bách. Đây là vấn đề quyết định nhất trong những vấn đề quyết định của đất nước
Thêm

Suy đồi văn hóa và người trẻ nhận thức kém

Tôi từng nghĩ rằng mình rất may mắn được sinh ra và lớn lên trong một thời kì đang phát triển của đất nước
Thêm

Góc khuyết của Chân Dung Quyền Lực

Dễ thấy nhất, từ trang Chân Dung Quyền Lực, là sự ca ngợi dành cho Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng
Thêm
Các bài viết khác

Bạn đọc làm báo

Tốc độ xoay chuyển vận mệnh đất nước: Kỳ tích của những anh hùng thời Minh Trị Duy Tân

Vào giữa thế kỷ 19, Nhật Bản là một nước phong kiến, bế quan tỏa cảng, xã hội phân chia thành các giai cấp sĩ, nông, công, thương
Thêm

Tết quan, Tết dân tại Cộng hòa XHCN Việt Nam

Nhìn về đất nước, người Việt hải ngoại đã được thấy phần nào quang cảnh chuẩn bị vui xuân đón Tết của đồng bào ta tại quê nhà
Thêm

Các ông trùm gây tội ác với đồng loại như thế nào?

Vụ triệt hạ băng nhóm tội phạm Năm Cam năm 2001 từng gây chấn động dư luận Việt Nam một thời
Thêm

Diễu Kim Jong Un để làm gì?

Nếu bạn thích hài thì phim 'The Inteview' sẽ để lại những phút cười vui cho đầu óc bớt căng thẳng, quên mệt nhọc
Thêm

Chính phủ Việt Nam đang ‘dâng’ nền kinh tế nước nhà cho Trung Quốc?

Năm 2014 khép lại trong bối cảnh bức tranh kinh tế nước nhà vẫn nham nhở với sự lấn át của những mảng màu u tối
Thêm
Các bài viết khác
JavaScript của bạn đang tắt hoặc bạn có phiên bản Flash Player cũ của Adobe. Hãy trang bị Flash player mới nhất.
HRW: Tình hình nhân quyền VN trong năm 2014 vẫn tồi tệi
X
30.01.2015
Tin tức: http://www.facebook.com/VOATiengViet, http://www.youtube.com/VOATiengVietVideo, http://www.voatiengviet.com. Nếu không vào được VOA, xin các bạn hãy vào http://vn3000.com để vượt tường lửa. Thành tích nhân quyền của Việt Nam trong các lĩnh vực chủ yếu vẫn rất yếu kém, theo phúc trình về Tình hình Nhân quyền Toàn cầu năm 2015, do Tổ chức theo dõi nhân quyền Human Rights Watch công bố hôm nay. Human Rights Watch nói Việt Nam vẫn tiếp tục kiểm soát chặt chẽ những người ủng hộ dân chủ, hay chỉ trích chính quyền trong năm 2014. Tổ chức bênh vực nhân quyền quốc tế này nói Hà Nội trấn áp hầu hết mọi hình thức bất đồng chính kiến. Quyền tự do ngôn luận, tự do lập hội và tụ họp ở nơi công cộng bị theo dõi chặt chẽ.
Video

Video HRW: Tình hình nhân quyền VN trong năm 2014 vẫn tồi tệ

Thành tích nhân quyền của Việt Nam trong các lĩnh vực chủ yếu vẫn rất yếu kém, theo phúc trình về Tình hình Nhân quyền Toàn cầu năm 2015, do Tổ chức theo dõi nhân quyền Human Rights Watch công bố hôm nay.
Video

Video Chiến binh người Kurd đánh bật Nhà nước Hồi giáo khỏi Kobani

Những hình ảnh từ thành phố Kobani được giải phóng của Syria cho thấy một thành phố tan hoang đổ nát.
Video

Video Giới chức: Máy bay AirAsia tăng độ cao, chững lại rồi lao xuống biển

Các quan chức phụ trách hàng không ở Indonesia nói chiếc máy bay của hãng AirAsia bị rơi ở biển Java đã tăng độ cao đột ngột, rồi chững lại và lao xuống biển.
Video

Video Dân Little Saigon phản đối quyết định của thành phố Riverside kết nghĩa với Cần Thơ

Cư dân Westminster và Garden Grove, hai thành phố lớn của khu Little Saigon, thủ đô của người Việt tỵ nạn tại Hoa Kỳ, mạnh mẽ phản đối quyết định của các nghị viên thành phố Riverside kết nghĩa với thành phố Cần Thơ của Việt Nam.
Video

Video Thêm 18 người Thượng vượt biên sang Campuchia xin tỵ nạn

Lại có thêm 18 người Thượng vượt biên sang Campuchia để tránh bị đàn áp ở Việt Nam, theo lời một nhà hoạt động cho nhân quyền Campuchia.