Thứ Tư, 03/09/2014
Xem

Blog / Nguyễn Hưng Quốc

Dân chủ và nhân quyền

Dân chủ và nhân quyền
Dân chủ và nhân quyền

Dân chủ và nhân quyền là hai ý niệm khác nhau. Trong khi dân chủ nhắm đến quyền của mọi người, với tư cách "nhân dân", nghĩa là tập thể; nhân quyền nhắm đến quyền của từng người, với tư cách cá nhân. Trong khi dân chủ nhấn mạnh vào vấn đề ai cầm quyền (đại diện của dân) và người đó lên nắm quyền bằng cách nào (bầu cử); nhân quyền nhấn mạnh chủ yếu đến cách thức hành xử quyền lực của người cầm quyền. Trong khi dân chủ chủ yếu là một thiết chế; nhân quyền là một lý tưởng. Trong khi dân chủ có tính chất địa phương, chịu ảnh hưởng nặng nề của các yếu tố lịch sử và văn hóa, mỗi nơi một khác, nhân quyền là một cái gì mang tính phổ quát, ở đâu cũng giống nhau, người ta không thể nhân danh truyền thống hay sự dị biệt để phủ nhận hay làm biến dạng nó.

Do những khác biệt nêu trên, người ta nhận thấy trên thế giới có một số hiện tượng đáng chú ý: một, một chính phủ dân chủ (theo nghĩa có phổ thông đầu phiếu) chưa chắc đã tôn trọng nhân quyền, thậm chí, có khi chà đạp lên nhân quyền; hai, ngay cả một nước dân chủ thực sự cũng chưa chắc đã tránh được những bất cập trong lãnh vực nhân quyền; và ba, quan trọng nhất, chính phủ nào biết tôn trọng nhân quyền thì chính phủ ấy chắc chắn là dân chủ.

Như vậy, mối quan hệ giữa dân chủ và nhân quyền có thể được tóm gọn lại thế này: nhân quyền vừa là nền tảng vừa là lý tưởng của dân chủ; và dân chủ, ngược lại, là điều kiện để thực thi nhân quyền.

Xin lưu ý: trung tâm của dân chủ là vấn đề quyền lực. Trong các chế độ độc tài, từ độc tài phong kiến đến độc tài hiện đại, quyền lực chỉ tập trung trong tay một người hoặc một nhóm người với một số đặc điểm chính: một, có tính áp đặt (hoặc nhân danh một thứ “thiên mệnh” hoặc “sứ mệnh” lịch sử nào đó, hoặc đơn giản hơn, bằng cách thoán đoạt qua các biện pháp bạo động); hai, có tính loại trừ (có một số người, có khi rất đông, hoàn toàn không được chia sẻ chút quyền lực nào cả); ba, không bị kiểm soát; bốn, không gắn liền với trách nhiệm; và năm, không bị hạn chế (ngay cả bởi luật pháp và tính chất nhiệm kỳ). Trong các chế độ dân chủ thì khác. Hoàn toàn khác. Quyền lực chính nằm trong tay nhân dân. Chính nhân dân, qua các cuộc bầu cử định kỳ, chọn người đại diện cho mình; và người đại diện ấy chỉ được quyền hành xử quyền lực trong những giới hạn mà luật pháp cho phép; việc hành xử ấy luôn luôn được kiểm tra bởi Quốc Hội cũng như giới truyền thông độc lập với chính quyền. Cuối cùng, những người đại diện ấy không ngừng bị thử thách và đối diện với nguy cơ bị thay thế. Chính những thử thách và nguy cơ ấy buộc họ phải cố gắng, phải có tinh thần trách nhiệm và phải gia tăng sức thuyết phục đối với quần chúng. Thuyết phục bằng nhiều cách, trong đó, hai khía cạnh quan trọng nhất là: sự minh bạch trong công việc và hiệu quả của chính sách.

Nền tảng ý thức hệ của việc phân bố quyền lực trong các chế độ dân chủ cũng là nền tảng của nhân quyền: Mọi người đều có những quyền bình đẳng với nhau, trong đó, nổi bật và quan trọng nhất là quyền được sống một cách an toàn và hạnh phúc; quyền được quyết định số phận của chính mình; quyền được tự do phát triển và thăng tiến. Cái gọi là “người” trong chữ “mọi người” nói trên phải là cá nhân chứ không phải là một tập thể chung chung, như gia đình, dòng họ, giai cấp hay dân tộc. Không có sự phân biệt này sẽ có nhiều khe hở cho vô số những sự lạm quyền và gian dối.

Ví dụ, cách đây một hai thập niên, một số quốc gia ở Á châu, đi đầu là Singapore và Malaysia, thường nhân danh bảng giá trị truyền thống của châu Á để từ khước những đòi hỏi căn bản về nhân quyền. Trong bảng giá trị gọi là truyền thống Á châu ấy, người ta nhấn mạnh đến tinh thần cộng đồng và gia đình. Trên thực tế, đó chỉ là chiêu bài nhằm củng cố quyền lực tuyệt đối của một người hoặc một dòng họ. Thực tế ấy làm cho chiêu bài giá trị truyền thống Á châu càng ngày càng mất sức thuyết phục. Đến nay, hầu như không ai nhắc đến điều đó nữa, ít nhất nhắc một cách công khai, như một chủ thuyết.

Cũng vậy, trước đây, Việt Nam hay sử dụng thủ đoạn đồng nhất tự do dân tộc và tự do cá nhân để từ chối việc mở rộng quyền tự do cho cá nhân. Nhớ, sau năm 1975, trong một chuyến công du sang Pháp, khi bị báo giới Pháp hạch hỏi về vấn đề tự do tại Việt Nam, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã lớn tiếng biện hộ Việt Nam là một quốc gia tự do vì đã tranh đấu giành độc lập từ nhiều đế quốc lớn trên thế giới. Lập luận ấy về sau cũng được các nhà lãnh đạo và giới truyền thông lặp lại: Việt Nam độc lập nghĩa là Việt Nam đã tự do; Việt Nam tự do nghĩa là mọi người Việt Nam đều được tự do.

Khi Phạm Văn Đồng tuyên bố như thế ở Pháp thì ở Việt Nam, vào thời điểm mấy năm đầu thời hậu chiến, hàng trăm ngàn sĩ quan và công chức thuộc chế độ cũ bị giam trong các trại cải tạo; chế độ lý lịch thống trị mọi sinh hoạt xã hội, từ công ăn việc làm đến giáo dục; chính sách hộ khẩu và chính sách lương thực buộc chặt mọi người dân dưới sự kiểm soát nghiêm ngặt của công an địa phương; ngay cả việc đi chùa hay đi nhà thờ cũng bị theo dõi; mọi việc phát biểu công khai đều bị ngăn chận và cấm đoán; v.v… Ngay sau này, tình hình tuy khá hơn chút ít, nhưng tự do cá nhân vẫn hạn chế. Tất cả các cơ quan ngôn luận đều nằm trong tay nhà nước và luôn luôn bị kiểm duyệt nghiêm nhặt. Các cuộc bầu cử được tổ chức định kỳ chỉ là những màn biểu diễn vụng nhằm hợp thức hóa những sự bố trí nhân lực của đảng Cộng sản mà thôi.

Trở lại với nhận định nêu trên: nền tảng của dân chủ là việc nhìn nhận quyền của từng cá nhân, bất kể là cá nhân nào, trong xã hội. Đó là điểm xuất phát đồng thời cũng là mục tiêu của dân chủ. Dân chủ sẽ không có ý nghĩa gì cả nếu nó không nhằm phát huy sự bình đẳng và tự do của mỗi người với tư cách là cá nhân; không nhằm phát huy nhân quyền nói chung. Hơn nữa, chỉ có dân chủ mới bảo vệ được nhân quyền. Tranh đấu cho nhân quyền, do đó, bao giờ cũng gắn liền với việc tranh đấu để xây dựng một nền dân chủ thực sự.

* Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.


Nguyễn Hưng Quốc

Nhà phê bình văn học, nguyên chủ bút tạp chí Việt (1998-2001) và đồng chủ bút tờ báo mạng Tiền Vệ (http://tienve.org). Hiện là chủ nhiệm Ban Việt Học tại trường Đại Học Victoria, Úc. Đã xuất bản trên mười cuốn sách về văn học Việt Nam.
Diễn đàn này đã đóng.
Ý kiến
     
Chưa có ý kiến ​​trong diễn đàn này. Bạn hãy là người đầu tiên góp ý

Blog

Một bức tranh thu nhỏ của giới cầm bút Việt Nam tại Úc (1)

Lời tác giả: Sẵn bàn về vấn đề lưu vong, tôi xin giới thiệu một số cây bút tiêu biểu tại Úc. Bài dài nên xin được cắt thành hai kỳ. NHQ
Thêm

Quá tồi, quá tệ

Thái độ quỵ lụy hàng phục kẻ nuôi dã tâm bành trướng gặm nhấm đất nước là thái độ quá ư tồi tệ của kẻ đương quyền
Thêm

Thân phận lưu vong: Sống ở giữa

Trong bài trước, tôi đề cập đến thân phận lưu vong như những người sống trên cái dấu gạch nối giữa hai quốc gia
Thêm

Tất cả chỉ là phương tiện

Dư luận trong ngoài nước đang xôn xao bàn tán về lá Thư ngỏ của 61 đảng viên CS, phần lớn là trí thức
Thêm
Các bài viết khác

Bạn đọc làm báo

Chính quyền VN 'cố đấm ăn xôi' với yêu cầu 'viết đơn xin tha tù'

Ngày 28/8 vừa qua, Nguyễn Văn Hải, tức blogger Điếu Cày gọi điện về gia đình và báo là người của Bộ Công an đã yêu cầu ông 'viết đơn xin tha tù' để được 'đặc xá'
Thêm

May mà còn nước Mỹ để đến

Điều lý thú ở đây là nhiều công dân ưu tú của các nước xã hội chủ nghĩa đã bỏ nước ra đi, và vùng đất lý tưởng mà họ đến luôn luôn là nước Mỹ
Thêm

Quan hệ đối tác toàn diện Mỹ-Việt đang ở đâu?

Theo tôi nghĩ, thật khó lượng định quan hệ đối tác toàn diện giữa Hoa Kỳ và Việt Nam hiện nay đang ở đâu
Thêm

Thông điệp McCain: 5 Sẵn sàng, 3 Nên và 1 Hy vọng

Trong chuyến thăm Việt Nam vừa qua, các Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ đã tái khẳng định cam kết của Mỹ
Thêm

Ðảng viên CS Nguyễn Ðăng Trừng bị khai trừ, một bài học cho những đảng viên CS phản tỉnh nửa vời

Luật sư Nguyễn Đăng Trừng sinh năm 1942 tại Quảng Ngãi, học luật tại Đại học Luật khoa Sài Gòn
Thêm
Các bài viết khác
JavaScript của bạn đang tắt hoặc bạn có phiên bản Flash Player cũ của Adobe. Hãy trang bị Flash player mới nhất.
Người ủng hộ dân chủ Hong Kong phản đối viên chức cấp cao của TQi
X
02.09.2014
Tin tức: http://www.facebook.com/VOATiengViet, http://www.youtube.com/VOATiengVietVideo, http://www.voatiengviet.com (Nếu không vào được VOA, xin các bạn hãy vào http://vn3000.com để vượt tường lửa) Cảnh sát Hồng Kông hôm nay đã dùng súng xịt hơi cay để giải tán những người biểu tình, khi những người này la ó để phản đối một viên chức cấp cao của Trung Quốc trong lúc viên chức này định tìm cách giải thích việc Trung Quốc quyết định kiểm soát chặt chẽ việc đề cử người ra tranh cử chức vụ lãnh đạo đặc khu hành chánh Hồng Kông.
Video

Video Người ủng hộ dân chủ Hong Kong phản đối viên chức cấp cao của TQ

Cảnh sát Hồng Kông hôm nay đã dùng súng xịt hơi cay để giải tán những người biểu tình, khi những người này la ó để phản đối một viên chức cấp cao của Trung Quốc
Video

Video Nhật-Ấn có thể hợp tác để đối đầu với TQ ở Ấn Độ Dương

Thủ Tướng Nhật Bản Shinzo Abe và Thủ Tướng Ấn Độ Narendra Modi gặp nhau tại thủ đô Tokyo để bàn về các quan hệ song phương liên quan tới Trung Quốc
Video

Video TQ có thể lập vùng nhận dạng phòng không ở Biển Đông

Các nỗ lực của Bắc Kinh tìm cách bảo vệ tốt hơn cửa ngõ vào Biển Đông của các tàu ngầm của họ có thể leo thang từ các vụ đối đầu với các phi cơ quân sự Mỹ thành một loan báo xác định một khu nhận dạng phòng không giới hạn trên khu vực này
Video

Video Nhóm dân quân Libya chiếm tòa nhà phụ cận Đại sứ quán Mỹ

Một nhóm dân quân Hồi giáo ở Libya tuyên bố nắm quyền kiểm soát tòa nhà nằm cạnh Đại sứ quán Mỹ đã bị bỏ trống ở thủ đô Tripoli, một tháng sau khi các nhà ngoại giao Mỹ rời khỏi nơi này để tránh các trận giao tranh dữ dội giữa các lực lượng dân quân đối nghịch trong thủ đô Libya
Video

Video Nga kêu gọi ngừng bắn ở Ukraine

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho biết các cuộc đàm phán hôm nay tại Belarus nên tập trung vào cuộc ngưng bắn ngay lập tức và vô điều kiện tại Ukraine