Thứ năm, 17/04/2014
Xem

Blog / Nguyễn Hưng Quốc

Văn học hải ngoại (3): Phi tâm hóa

Văn học hải ngoại (3): Phi tâm hóa
Văn học hải ngoại (3): Phi tâm hóa
CỠ CHỮ - +

Văn học hải ngoại không chết. Nhưng vị thế trung tâm của California thì bị sụp đổ.

Nói chung, văn học hiện đại, vốn dựa trên các hoạt động báo chí và xuất bản, bao giờ cũng gắn liền với một không gian nhất định: nhà xuất bản, nhà in, công ty phát hành, hiệu sách, sạp báo và thư viện. Tất cả các cơ sở ấy chỉ được phát triển mạnh mẽ trong môi trường đô thị nơi có mật độ dân số cao, tầng lớp thị dân đông đảo vừa có học vừa có tiền lại vừa có nhiều thì giờ rảnh để có thể trở thành những kẻ tiêu thụ các sản phẩm văn hóa, qua đó, văn học được thương mại hóa và việc viết lách trở thành một nghề và dần dần được chuyên nghiệp hóa.

Như vậy, lý do đầu tiên dẫn đến việc hình thành các trung tâm văn học là lý do kinh tế. Nhưng ngoài các lý do kinh tế, giới cầm bút còn có khuynh hướng tập trung vào các trung tâm văn học vì lý do xã hội nữa: trong công việc viết lách, không có gì quan trọng cho bằng hai yếu tố: thông tin và cảm hứng. Cả hai đều nảy nở từ sự tương tác và gần gũi. Nhưng việc các nhà văn và nhà thơ sống gần nhau, thường xuyên gặp gỡ, chuyện trò và trao đổi với nhau sẽ biến các trung tâm văn học thành các trung tâm văn hóa, yếu tố tạo nên sự hấp dẫn cho một địa phương.

Thời hiện đại, hầu như ở quốc gia nào cũng có một, hai trung tâm văn học như thế. Có khi trung tâm văn học đồng nhất với trung tâm chính trị và hành chính, nhưng nhiều hơn là các trung tâm thương mại. Có những trung tâm nổi lên ở tầm thế giới như thành phố Paris trong nửa đầu thế kỷ 20 đã trở thành nơi hội tụ của giới cầm bút không phải chỉ từ các thuộc địa hoặc cựu thuộc địa của Pháp mà còn từ rất nhiều quốc gia Âu châu và ngay cả từ Mỹ. Trong hai thập niên 1920 và 1930, nhiều nhà văn từ Anh và Mỹ đã sang Paris và xem Paris như một nguồn cảm hứng lớn cho việc sáng tạo của họ. Danh sách các nhà văn này rất dài. Chỉ kể vài tên tuổi tiêu biểu: Ernest Hemingway, Henry Miller, Henry James, Gertrude Stein, E. E. Cummings, F. Scott Fitzgerald, Harriet Beecher Stowe, Cole Porter, Theodore Dreiser, Edith Wharton và John Dos Passos, v.v...

Văn học hiện đại Việt Nam chủ yếu châu tuần chung quanh hai trung tâm chính: Sài Gòn và Hà Nội.

Trước năm 1945, Sài Gòn chủ yếu là trung tâm báo chí trong khi Hà Nội chiếm nhiều ưu thế hơn với tư cách là một trung tâm văn học. Các tờ báo và các nhà xuất bản văn học có uy tín đều nằm ở Hà Nội. Trong khi giới làm báo kéo về Sài Gòn thì giới làm văn học lại đổ xô ra Hà Nội.

Thời 1954-75, lúc đất nước bị chia đôi, mỗi nơi trở thành trung tâm của nửa nước. Ở miền Bắc, hầu hết giới cầm bút đều tập trung ở Hà Nội; ở miền Nam là Sài Gòn. Nhà văn Võ Phiến, sau khi xuất bản mấy tác phẩm đầu tay, cảm thấy tự tin để quyết tâm dấn thân hẳn vào con đường văn học, đã xin thuyên chuyển từ Bình Định vào Sài Gòn. Hầu hết các nhà văn, nhà thơ khác, kẻ trước người sau, đều làm thế. Số lượng các cây bút bám trụ lâu dài ở các tỉnh lẻ rất hiếm, phần lớn thuộc giới làm thơ và kiếm sống bằng nghề dạy học.

Sau năm 1975, không còn hoài nghi gì nữa, California, đặc biệt là Nam California, đã dần dần nổi lên như một trung tâm của nền văn học hải ngoại. Đó là nơi tập trung nhiều người Việt nhất đồng thời cũng là nơi người Việt làm ăn buôn bán tấp nập và thành công nhất. Những cái “nhất” ấy là cơ hội thuận tiện cho việc thương mại hóa văn học bằng tiếng Việt. Hầu hết các tạp chí văn học lớn đều nằm ở Nam California, từ Văn đến Văn Học, Hợp Lưu, Tạp chí Thơ, Khởi Hành, và Thế Kỷ 21. Số lượng các tạp chí tương đối có tầm vóc nằm ngoài California rất hiếm, và trừ Làng Văn ở Canada, đều yểu mệnh, có khi chỉ hoạt động yếu ớt được vài ba năm, kể cả tạp chí Việt ở Úc. Các nhà xuất bản cũng vậy, từ Văn Nghệ đến Thanh Văn, Văn Mới, Văn Khoa, Tân Thư, Đại Nam và Xuân Thu đều nằm ở California. Chỉ có một số ít nhà xuất bản lớn nằm ngoài California như An Tiêm (Pháp), Làng Văn (Canada), Cành Nam (Washington D.C.), v.v... Nhưng phần lớn đều nhờ đến một trung tâm phát hành chính là nhà Văn Nghệ ở California.

Chính vì thế, trong một thời gian dài, nói đến văn học hải ngoại, người ta nghĩ ngay đến California. California trở thành thủ đô của văn học Việt Nam hải ngoại.

Từ mấy năm nay, với sự suy tàn của văn hóa in biểu hiện qua việc đình bản của hầu hết các tạp chí và việc đóng cửa của hầu hết các nhà xuất bản cùng với việc thịnh phát của các tờ báo mạng, vị thế trung tâm hay thủ đô ấy biến mất.

Văn học Việt Nam hải ngoại chuyển sang một thời kỳ khác: Thời kỳ không có một trung tâm nào cả.

* Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.


Nguyễn Hưng Quốc

Nhà phê bình văn học, nguyên chủ bút tạp chí Việt (1998-2001) và đồng chủ bút tờ báo mạng Tiền Vệ (http://tienve.org). Hiện là chủ nhiệm Ban Việt Học tại trường Đại Học Victoria, Úc. Đã xuất bản trên mười cuốn sách về văn học Việt Nam.
Diễn đàn này đã đóng.
Ý kiến
     
Chưa có ý kiến ​​trong diễn đàn này. Bạn hãy là người đầu tiên góp ý

Blog

Lại chuyện kích cầu

Câu chuyện kích cầu là câu chuyện muôn thủa ở Việt Nam
Thêm

Dù việc đánh tráo có hay không…

Sau blog 'Cuộc đánh tráo không thể có', tôi nhận được một số ý kiến tán đồng, một số phản đối
Thêm

Chào đón Luật sư Cù Huy Hà Vũ

Thế là Luật sư Cù Huy Hà Vũ đã được tự do. Anh đã được sang Hoa Kỳ để chữa bệnh
Thêm

Chuyện Cù Huy Hà Vũ sang Mỹ

Chuyện Cù Huy Hà Vũ được trả tự do và được sang Mỹ với vợ đang làm xôn xao dư luận
Thêm
Các bài viết khác

Bạn đọc làm báo

Đầu tư vào rác ở Việt Nam

Nhiều người Việt ở thành phố Oakland, California còn nhớ câu chuyện về một cựu thuyền nhân vượt biển tên Trung
Thêm

Trục đường cửa ngõ chiến lược Móng Cái-Hạ Long sẽ rơi vào vòng kiểm soát của Trung Quốc?

Móng Cái xưa nay vốn là cửa ngõ thông thương giữa Việt Nam và Trung Quốc. Hiện tại, Móng Cái là 1 trong 3 cửa khẩu quốc tế đường bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc
Thêm

Trung Quốc bất ổn kinh tế: trục Bắc Kinh-Hà Nội sẽ ra sao?

Sự chao đảo của nền kinh tế Trung Quốc trong thời gian gần đây cũng phác ra một viễn cảnh không mấy xa xôi
Thêm

Quyết liệt trừng phạt Nga có thể có tác dụng ngược

Với khủng hoảng Ukraine còn kéo dài, liệu chiến tranh có bùng nổ? Giới quan sát dự đoán là không
Thêm

Crimea nên là quốc gia độc lập

Theo đánh giá của các nhà bình luận quốc tế, cuộc trưng cầu dân ý Crimea được thực hiện dưới họng súng đe dọa của quân đội Nga
Thêm
Các bài viết khác
JavaScript của bạn đang tắt hoặc bạn có phiên bản Flash Player cũ của Adobe. Hãy trang bị Flash player mới nhất.
Hàng trăm người mất tích trong vụ chìm phà ở Hàn Quốci
X
17.04.2014
Tin tức: http://www.voatiengviet.com, http://www.facebook.com/VOATiengViet Giới hữu trách Nam Triều Tiên loan báo ít nhất 4 người chết và gần 300 người mất tích sau khi một chiếc phà bị chìm ngoài khơi bờ biển phía Nam nước này hôm nay. Chiếc phà chở theo hơn 470 người, đa số là học sinh, đang trên đường tới đảo nghỉ mát Jeju thì bị đắm mặc dù sóng yên biển lặng. Nhiều người e rằng đang còn bị mắc kẹt bên trong phà hay ở vùng nước xung quanh trong thời tiết 12 độ C. Xem thêm: http://www.voatiengviet.com/ và http://www.youtube.com/VOATiengVietVideo Nếu không vào được VOA dù đã đổi DNS, xin các bạn hãy vào vn3000.com để vượt tường lửa vào VOA hay các trang bị chặn khác như Facebook!
Video

Video Hàng trăm người mất tích trong vụ chìm phà ở Hàn Quốc

Giới hữu trách Nam Triều Tiên loan báo ít nhất 4 người chết và gần 300 người mất tích sau khi một chiếc phà bị chìm ngoài khơi bờ biển phía Nam nước này hôm nay
Video

Video Kinh tế Trung Quốc tăng 7,4% trong quý đầu

Kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 7,4% trong quý đầu tiên năm nay, mức tăng thấp nhất trong 18 tháng đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới
Video

Video Cựu thủ tướng Ý phải lao động công ích theo lệnh tòa

Một tòa án Italia ra lệnh cho cựu Thủ tướng Silvio Berlusconi phải dành thời giờ trong năm để tới một viện dưỡng lão của một nhà thờ ở ngoài thành phố Milan để giúp đỡ người già
Video

Video Việt Nam thả tù vì muốn gia nhập TPP

Truyền thông quốc tế tiếp tục chú ý tới đợt thả các nhà tranh đấu dân chủ Việt Nam, sau khi Thạc sĩ Nguyễn Tiến Trung và blogger Vi Đức Hồi được phóng thích trước khi mãn hạn tù
Video

Video VN chính thức ra mắt Lực lượng Kiểm Ngư

Việt Nam hôm 15 tháng Tư đã làm lễ ra mắt Lực lượng Kiểm Ngư có tên gọi chính thức là Lực lượng Kiểm soát Tài nguyên Biển, sẽ đảm trách nhiệm vụ giám sát hoạt động của ngư dân, bảo vệ nguồn tài nguyên thủy sản và bảo vệ các vùng biển thuộc lãnh hải quốc gia