Thứ sáu, 27/05/2016
Xem

    Blog / Nguyễn Hưng Quốc

    Thơ Uyên Nguyên

    Thơ Uyên Nguyên
    Thơ Uyên Nguyên

    Uyên Nguyên hiện sống tại Úc. Anh làm thơ nhiều nhưng hầu như chỉ đăng trên tạp chí Việt (1998-2001) và Tiền Vệ (http:///tienve.org), nên có lẽ ít người biết. Nhưng theo tôi, anh là một trong những nhà thơ có tài khá đặc biệt.

    Ðọc anh, tôi vừa thích nhưng lại vừa thấy tiếc. Thích cái đẹp nhưng lại tiếc cho cái quá đẹp.

    Tôi biết thơ Uyên Nguyên không mới hẳn. Mới, rõ ràng là mới, nhưng không mới hẳn như một cuộc cách mạng. Đâu đó, trong thơ Uyên Nguyên, người ta dễ dàng bắt gặp một số kiểu kết hợp từ, một số hình ảnh và nhất là một số khuôn nhạc ít nhiều quen thuộc. Tuy nhiên, thứ nhất, vượt lên trên một số yếu tố ít nhiều quen thuộc ấy, Uyên Nguyên đã tạo được cho mình một phong cách riêng, ở đó, người ta có thể phát hiện dấu vết xa xôi của một số nguồn ảnh hưởng, nhưng không thể lẫn lộn với bất cứ ai khác; thứ hai, so với những người ít nhiều có cùng một giọng điệu, thơ Uyên Nguyên đạt đến mức độ chín hơn hẳn.

    Ví dụ như thơ collage.

    Kiểu thơ ấy, trước Uyên Nguyên, đã có người làm rồi. Ở Việt Nam, không nhiều, nhưng cũng có. Thi thoảng. Nhưng có lẽ không ai có thể tìm ra bất cứ bài thơ collage nào bằng tiếng Việt dài hơi và hoàn chỉnh như những bài thơ collage của Uyên Nguyên. Ít có ai, như Uyên Nguyên, từ những lượng chữ cực kỳ ít ỏi và có vẻ như rất xa thơ, thậm chí phi thơ, trong các mẩu tin vắn hay rao vặt trên nhật báo hay tuần báo, có thể làm thành những bài thơ đẹp một cách bề thế như những “Giáng Kiều” và “Độc Kiều” trong chùm “Hai biến khúc từ mục kết bạn và nhắn tin” hay bài “Đồng Hương Tích” mà tôi trích dưới đây.

    Thơ collage không phải là những bài thơ xuất sắc nhất của Uyên Nguyên, tuy nhiên, từ những bài thơ được hình thành trong điều kiện ngặt nghèo, giống như tự trói chân trói tay mình như thế, chúng ta rất dễ thấy nội lực của anh: Trí tưởng tượng của anh thật phong phú, sức liên tưởng hầu như vô tận, kỹ thuật lập tứ vô cùng điêu luyện, và một khả năng sử dụng chữ tài tình hiếm có.

    Tất cả những yếu tố ấy làm cho Uyên Nguyên có khuynh hướng làm thơ dài, và những bài thơ dài ấy bao giờ cũng thật giàu có hình ảnh; giàu có đến độ ngổn ngang: ở đó hình ảnh này nối tiếp hình ảnh khác, có lúc cơ hồ tan mất những đường viền, thành trùng trùng điệp điệp.

    Đi vào thế giới vừa mênh mông vừa chằng chịt ấy, người đọc phải tập trung phát hiện và sau đó, men theo các mối liên hệ mong manh giữa các hình ảnh để có thể thưởng thức bài thơ như một chỉnh thể nghệ thuật thống nhất và hoàn chỉnh. Nhưng ngay cả khi chưa nắm bắt được tính chất thống nhất và hoàn chỉnh ấy, người đọc cũng vẫn có thể bị mê hoặc bởi những cái đẹp lấp lánh từ những chi tiết có tính chất tạo hình hay từ độ vang của chữ, của câu, và ngay cả từ những khoảng lặng giữa các chữ, các câu, nơi nhà thơ cố tình bỏ trống trên trang giấy.

    Bản thân tôi, tôi rất yêu những khoảng lặng ấy. Với tôi, những khoảng lặng ấy bao giờ cũng xôn xao và nói thật nhiều điều. Một cảm giác bần thần. Một nỗi ngẩn ngơ. Một niềm thương tiếc. Vân vân. Tuỳ từng bài; và trong từng bài, tuỳ từng chỗ. Nhưng trên hết, hầu hết những khoảng lặng ấy đều nhắc nhở: Chậm lại! Chậm lại để nghe cái chữ phía trước còn ngân và để nghe cái chữ phía sau đang phập phồng đợi. Chậm lại để có thể nhìn thấy sự chuyển động của hình ảnh, của cảm xúc và của tư tưởng trong bài thơ thật nhanh. Nhanh và đẹp.

    Tôi quý cái nhanh nhưng lại hơi tiếc cho cái đẹp ấy. Nói chung, theo tôi, thơ Uyên Nguyên còn vấp phải một khuyết điểm là đẹp quá. Bài nào cũng đẹp. Lại là cái đẹp khá tròn trịa, khá mượt mà và khá nuột nà. Như là hoa. Đẹp. Đành là đẹp. Rất đẹp nữa là khác. Nhưng có những lúc tự dưng tôi thèm một vẻ đẹp thô nhám, sần sùi, gai góc của đất, của đá, của những mảnh sứ bị rạn hay những mảnh sành bị nứt, nhìn vào thơ Uyên Nguyên: không thấy. Bỗng đâm ra tiếc. Biết, nỗi tiếc ấy không chừng hơi hơi vô duyên. Nhưng vẫn tiếc.

    Bài thử đọc hai bài thơ collage dưới đây của Uyên Nguyên xem sao.

    Hai biến khúc từ mục kết bạn và nhắn tin

    1. giáng kiều

    Mai về hẻm phố
    còn ai
    trang thư mở một đời không tuổi
    gốc hạnh đường
    trăng đứng
    hỏi
    từ Giáng Kiều hoang
    lạnh thảo trang
    thành Tây trăng lạc phố
    hoa biết tuổi về đâu
    thảo điền sương
    tây hồ lịch lịch
    mông
    lãnh
    thu ba

    Mai về hẻm phố
    chừng nghe
    hồ nhị
    những nếp gấp phần đời
    đã mất
    đàn đi bước hoàng hoa

    Mai
    về lạc phố
    Giang Đông không gặp
    Nhị Kiều đâu
    1 sớm
    đàn Quyên ở lại đồng Nam

    Mai
    về phố thị
    không hay
    Hà Nội
    Sài Gòn
    bát hương đền thần xá
    ngãi duyên đưa
    lạnh
    1 trở đường

    Mai về phố thị
    một hẻm trăng
    tìm
    hương không tuổi
    độc thư
    thư trung hữu nữ
    vẻ trăng duyên những dáng Kiều

    Mai về lạc phố
    ương hoa
    hoàng hôn biên ngoại trường giang sương
    biết đâu
    ly hợp
    những ngày không
    tìm
    gặp
    lại
    lứa đời quen
    thôi đã

    Mai
    về hợp phố
    sẽ phần thư
    chân dung vừa mới
    đường xa đâu đó
    hương ba

    Ai về
    mai
    hẻm phố
    tiên
    1 bước xuống đời


    (12/08/98)

    2. độc kiều

    Người là ai
    sao sống lại những hoàng hôn
    1 trường giang khác
    cuộc hồi hương
    không định trước
    nào ai
    người độc bộ
    hành trang cho phần đời còn lại
    sau đường trăng goá phụ
    đã về đâu bước lạc
    đồng nội thị thành
    1 sớm thiên cư

    Người là ai
    từ độ thu nào
    ở lại đồng sương đứng
    tiền đình hoa lạc
    tận
    không hay

    Người từ đâu
    Trường An nhã phố
    Hà Nội Khâm Thiên
    hoa lạc thanh lâu
    nghiệp đàn kỹ nữ
    nào nhị nào hồ nào trăng nào tuyết mai tâm sự
    Tiền Đường đâu
    ly hợp
    giang ba

    Người là ai
    sớm mai sương
    những thì hoa
    cô tận
    trăm năm không
    gốc thàng tùng

    Người từ đâu
    biên đình giang ngoại
    dáng đứng thiên thần
    tuổi bình minh
    một bước đổi đời
    sao định số hàng thần

    duyên
    lòng mỹ nữ
    nghiệp

    đâu đường thiên lý đâu bước giang hồ đâu chí lớn tứ thiên tài
    tuấn
    người đâu
    thôi
    sao lạc
    đứng âm đàn

    Người là ai
    bước đường cùng
    trường thương lạc bộ
    chiếu giường đâu
    phẳng nếp đời trang
    hoa đăng
    thôi đã

    Người từ đâu
    thảo trang trăng nhã nhạc
    thư lâu độc lạc
    không minh đại trường thiên
    từ tâm
    hành tâm sự tài định thân
    thi số

    nghe đâu
    nghiệp lớn để đời
    không phải vị thân
    sao chia chánh phụ
    nào đâu Lê
    nào đâu Nguyễn
    chỉ còn lại con người
    và bước tiến về hướng bình minh

    Người là ai
    sao phải
    đưa hùng tâm về địa các
    đón đại lạc lại trường an
    đâu đến ba trăm năm
    thi đàn
    mông
    lãnh
    tài hoa 1 chiếu trăng sương


    (17/08/98)

    Ghi chú:

    Bài “hai biến khúc từ mục kết bạn và nhắn tin” là hai bức collage thực hiện từ những mảnh chữ nhặt được trong mục “Kết Bạn” và “Nhắn Tin” trên báo Dân Việt (Úc) số thứ Năm, 23/07/98. Tác giả sử dụng hoàn toàn các chữ và số có sẵn trong các mục ấy, và không thêm bất cứ vật liệu ngôn ngữ nào khác. Nguyên văn các mục ấy được chụp lại ở trang sau. Những chữ và số có gạch dưới là những vật liệu tác giả đã sử dụng.

    * Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.


    Nguyễn Hưng Quốc

    Nhà phê bình văn học, nguyên chủ bút tạp chí Việt (1998-2001) và đồng chủ bút tờ báo mạng Tiền Vệ (http://tienve.org). Hiện là chủ nhiệm Ban Việt Học tại trường Đại Học Victoria, Úc. Đã xuất bản trên mười cuốn sách về văn học Việt Nam.
    Diễn đàn này đã đóng.
    Ý kiến
         
    Chưa có ý kiến ​​trong diễn đàn này. Bạn hãy là người đầu tiên góp ý

    Blog

    Tôi sẽ nhớ Barack Obama!

    Mấy hôm nay Việt Nam chào đón Obama, vị tổng thống Mỹ thứ ba sang thăm một đất nước cựu thù
    Thêm

    Tổng thống Mỹ và chuyện bầu cử Quốc hội Việt Nam

    TT Obama không biết việc mình đến vào Chủ Nhật đã gây xao nhãng cho các cuộc biểu tình của dân Việt
    Thêm

    Vì sao Mỹ bất ngờ dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm vận vũ khí cho Việt Nam?

    Chỉ ít giờ đồng hồ sau khi đặt chân đến Hà Nội, Tổng thống Obama đã tuyên bố một quyết định gây chấn động
    Thêm

    Nghĩ về quan hệ giữa Mỹ và Việt Nam

    Nhắc đến chữ 'kẻ thù', xin lưu ý là với chính khách Mỹ, chỉ có những lợi ích quốc gia vĩnh viễn nhưng không có bạn hay kẻ thù vĩnh viễn
    Thêm
    Các bài viết khác

    Bạn đọc làm báo

    Tổng thống Obama và tương lai quan hệ Mỹ - Việt

    Để có những đột phá trong quan hệ Mỹ - Việt tùy thuộc vào Hà Nội và chính người dân Việt nếu họ muốn làm nên lịch sử
    Thêm

    TT Obama không đánh đổi dỡ bỏ hoàn toàn cấm vận vũ khí lấy đàn áp nhân quyền ở VN

    Trước hết cần khẳng định rằng mục tiêu chính của Mỹ trong việc thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam là dân chủ hóa Việt Nam
    Thêm

    Cá chết và nước mắm ở Mỹ

    Hơn một tháng qua vấn đề cá chết ở nhiều nơi tại Việt Nam đã gây lo lắng cho người tiêu dùng thủy sản
    Thêm

    Mục đích và ý nghĩa chuyến thăm VN của Tổng thống Obama

    Vậy chuyến thăm Việt Nam lần này của Tổng Thống Hoa kỳ Barack Obama có mục đích và ý nghĩa gì
    Thêm
    Các bài viết khác