Thứ bảy, 01/11/2014
Xem

Blog / Nguyễn Hưng Quốc

Nhà lãnh đạo và nhà quản lý

Nhà lãnh đạo và nhà quản lý
Nhà lãnh đạo và nhà quản lý

Nhân bàn đến chuyện trí thông minh và lương hướng của các nhà lãnh đạo quốc gia, chúng ta cũng nên bàn đến một vấn đề khác vốn dường như còn khá mơ hồ ở Việt Nam: sự khác biệt giữa một nhà lãnh đạo và một nhà quản lý.

Sự mơ hồ ấy không phải không có lý do. Ranh giới giữa hai tư cách ấy không phải lúc nào cũng thật rõ ràng. Cả hai đều là những người nắm giữ những chức vụ thật cao và đều có những trách nhiệm thật nặng. Cả hai đều phải chứng tỏ có tài năng và sự am hiểu công việc thuộc chức năng của mình. Tuy nhiên, dù vậy, nhà lãnh đạo vẫn khác nhà quản lý. Không phải người nào có tài quản lý cũng đều có tài lãnh đạo. Hoặc ngược lại. Mỗi chức phận có những yêu cầu và những phẩm chất khác hẳn nhau.

Sự phân biệt như vậy rất cần thiết cho Việt Nam hiện nay. Trên mọi lãnh vực, chúng ta vừa thiếu những người quản lý giỏi vừa thiếu những người lãnh đạo giỏi. Quan trọng hơn, chúng ta thường hay đánh giá nhầm người và nhầm việc: thay vì đòi hỏi ở người lãnh đạo phẩm chất của một người lãnh đạo, chúng ta lại yêu cầu họ đóng vai một nhà quản lý. Hoặc ngược lại. Cũng vậy, không hiếm người lãnh đạo, thay vì đi làm việc của người lãnh đạo, lại lăng xăng chạy tới chạy lui làm những việc của người quản lý. Ví dụ, trước đây, có bộ trưởng Bộ giáo dục, thay vì bàn chuyện chính sách, cứ chui vào mấy nhà vệ sinh ở trường học để xem nó sạch hay bẩn. Hết trường này đến trường khác. Hay một bộ trưởng khác cứ khoe nhặng lên việc mình công khai hóa số điện thoại di động để ai cũng có thể liên lạc được và mỗi ngày bỏ ra không biết bao nhiêu thì giờ để nghe những cú điện thoại như vậy. Cuối cùng, thời gian cho biết kết quả việc làm của họ: hoàn toàn vô ích. Không có gì thay đổi cả. Họ vừa thất bại với tư cách một nhà quản lý vừa thất bại với tư cách một nhà lãnh đạo.

Nhưng một nhà lãnh đạo và một nhà quản lý khác nhau ra sao?

Khác nhiều. Ở đây, tôi chỉ nêu lên một ít điểm chính.

Nhà quản lý phải giải quyết những vấn đề của hiện tại. Nhà lãnh đạo phải giải quyết cả hai: vấn đề của hiện tại và vấn đề của tương lai. Nhà quản lý cần có óc phân tích chính xác. Nhà lãnh đạo cần sự phân tích chính xác và cả tài tiên đoán để hoạch định sẵn cho những điều chưa tới. Nhà quản lý quan tâm đến chuyện làm như thế nào. Nhà lãnh đạo đặt câu hỏi chính: làm gì và tại sao lại làm như vậy? Nhà quản lý cần sáng kiến. Nhà lãnh đạo cần viễn kiến. Nhà quản lý nhìn vào kết quả của từng quý hay từng năm. Nhà lãnh đạo nhìn kết quả ở cuối chân trời.

Nhà quản lý làm việc với những con số và với bộ máy hành chính. Nhà lãnh đạo làm việc với những con người. Chung quanh nhà quản lý là các thuộc hạ; mỗi thuộc hạ có một bổn phận riêng, trong đó, bổn phận quan trọng nhất là phục tùng. Chung quanh nhà lãnh đạo là ủng hộ viên và cảm tình viên, những người làm việc trên căn bản tự nguyện và hy sinh. Nhà quản lý ra lệnh. Nhà lãnh đạo thuyết phục và động viên. Nhà quản lý xô đẩy người khác đi tới. Nhà lãnh đạo cuốn hút người khác về phía mình để tất cả cùng đi tới trước.

Mục tiêu chính của nhà quản lý là tính hiệu quả. Mục tiêu chính của nhà lãnh đạo là ý nghĩa (significance).

Có thể rút gọn những sự khác biệt ở trên thành hai điểm chính trong phẩm chất của nhà lãnh đạo: viễn kiến và lực hút.

Viễn kiến là nhìn xa trông rộng. Viễn kiến khác với sự huênh hoang, chẳng hạn, những lời huênh hoang về một thứ thiên đường cộng sản không tưởng nào đó, ở chỗ: nó bám rễ vào hiện thực, xuất phát từ sự phân tích chính xác hiện thực và luôn luôn được điều chỉnh bởi hiện thực. Viễn kiến được hiện thực hóa bằng chính sách. Một chính sách có viễn kiến là chính sách đáp ứng những thử thách của cả hiện tại lẫn tương lai nhưng được làm từ những điều kiện trong hiện tại. Một chính sách biến Việt Nam thành một nền kinh tế trí thức qua biện pháp nâng cao giáo dục với chỉ tiêu đào tạo thật nhiều tiến sĩ trong thập niên tới là một chính sách tốt. Tốt, nhưng nó lại trở thành què quặt khi những điều kiện để hiện thực chính sách ấy hoàn toàn không có hoặc không đủ. Đó không phải là viễn kiến. Đó chỉ là tưởng tượng.

Nhà lãnh đạo cần có lực hút mạnh mẽ. Giới bình luận chính trị ở Tây phương thường ví những nhà lãnh đạo lớn như một thỏi nam châm. Họ bước vào phòng, nhất là khi họ mở miệng, mọi người chung quanh có cảm giác như bị họ hút chặt. Không phải họ nói hay. Nhiều người nói hay vẫn không có sức lôi cuốn như vậy. Họ lôi cuốn vì những cái khác. Vì nhiệt tình. Vì sự tin tưởng. Vì sức mạnh từ nội tâm.

Dĩ nhiên không phải ai cũng bị lôi cuốn như vậy. Không có nhà lãnh đạo nào không có đối thủ, kẻ thù và nhiều hơn, những kẻ dửng dưng hoặc hoài nghi. Nhà lãnh đạo không trốn chạy những người ấy. Họ đương đầu. Họ sẵn sàng trả lời mọi câu hỏi.

Nhưng sức cuốn hút từ những hoàn cảnh đơn lẻ và có tính chất cá nhân như vậy không quan trọng bằng sức cuốn hút đối với cả xã hội. Phê phán sự thất bại của một nhà lãnh đạo nào đó, báo chí Tây phương thường nói đến hai điều này: người đó không xây dựng được một tự sự (narrative) cho đất nước và không khơi gợi trí tưởng tượng của quần chúng chung quanh cái tự sự ấy.

Nhưng tự sự trong trường hợp này là gì? Đó là câu chuyện về đất nước và đặc biệt, về tương lai của đất nước, về cuộc du hành mà đất nước sẽ đi tới, trong năm mười năm nữa. Chuyện hiện tại, với những thuận lợi cũng như khó khăn, mọi người biết rồi. Điều người ta chưa biết và chờ đợi được biết là: đất nước sẽ đi về đâu?

Chính sách chỉ là những bộ xương, khô khốc và trừu tượng. Nhà lãnh đạo làm cho các chính sách ấy thành một câu chuyện cụ thể và hấp dẫn để người ta có thể tin tưởng, hơn nữa, say mê, muốn ôm chụp lấy nó. Muốn biến nó thành giấc mơ của mình.

Nhà lãnh đạo làm được điều đó nhờ tài năng kích thích trí tưởng tượng của quần chúng bên cạnh việc thuyết phục họ qua con đường lý trí.

Áp dụng hai tiêu chuẩn viễn kiến và sức hút ấy vào hiện tình chính trị Việt Nam, chúng ta thấy gì?

Có người nào thực sự có viễn kiến? Có người nào xây dựng được một tự sự Việt Nam trong năm mười năm tới? Có người nào khơi gợi được trí tưởng tượng của quần chúng?

Không những không có ai mà dường như đó đều là những điều giới cầm quyền Việt Nam, từ cao xuống thấp, đều tìm cách né tránh. Người ta không muốn nói chuyện Việt Nam trong năm hay mười năm nữa, trừ những con số vô hồn trong các nghị quyết.

Tại sao?

Lý do có lẽ, ngoài sự bất tài, còn điều này nữa: họ muốn né tránh những bài toán của hiện tại. Không có tương lai nào của Việt Nam, dù là năm năm hay mười năm, không bị hình bóng khổng lồ của Trung Quốc án ngữ.

Chẳng lẽ lại thú nhận năm năm nữa ngư dân Việt Nam không được đi đánh cá ngoài khơi và mười năm nữa, mọi tàu viễn dương xuất phát từ Việt Nam hay từ đâu đó tới Việt Nam cũng đều xin phép quá cảnh của một ai đó?

* Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.


Nguyễn Hưng Quốc

Nhà phê bình văn học, nguyên chủ bút tạp chí Việt (1998-2001) và đồng chủ bút tờ báo mạng Tiền Vệ (http://tienve.org). Hiện là chủ nhiệm Ban Việt Học tại trường Đại Học Victoria, Úc. Đã xuất bản trên mười cuốn sách về văn học Việt Nam.
Diễn đàn này đã đóng.
Ý kiến
     
Chưa có ý kiến ​​trong diễn đàn này. Bạn hãy là người đầu tiên góp ý

Blog

Nhà văn…không là ai?

Liên quan đến chuyện 'viết cho ai?', tôi nghĩ, có một vấn đề khác cũng cần được đặt ra: Nhà văn là ai?
Thêm

Nhà mới nhưng trong đó là 'đảng biểu’ hay ‘dân biểu’?

Thế là Quốc hội Việt Namđã có trụ sở mới to lớn, sau 5 năm chuẩn bị và xây dựng
Thêm

Viết cho ai?

Người cầm bút viết cho ai? Thì cho người đọc! Câu trả lời thật đơn giản. Tưởng không ai có thể nói điều gì khác
Thêm

Tan hỏa mù

Ít lâu nay, giới bình luận thời sự trong và ngoài nước đã có không ít người cho rằng trong lãnh đạo đảng CS có một sự phân hóa
Thêm
Các bài viết khác

Bạn đọc làm báo

Ý nghĩa của việc nhà cầm quyền Việt Nam trả tự do cho Blogger Điếu Cày

Việc trả tự do trước thời hạn mãn án tù chắc chắn không phải là vì lý do nhân đạo của nhà cầm quyền Việt Nam, mà vì áp lực quốc tế nói chung
Thêm

Phong trào dân chủ Việt Nam cần nhiều điểm tựa

Theo nhiều người am hiểu tình hình chính trị Việt Nam, mỗi một tù nhân lương tâm mà phía Hoa Kỳ cứu vớt đều được đánh đổi bằng một thứ gì đó
Thêm

Một định chế khác cho những người đồng tính sống chung?

Thượng Hội đồng Giám mục Thế giới của Giáo hội Công giáo La Mã đã kết thúc sau 2 tuần nghị hội về nhiều vấn đề của Giáo hội liên quan đến tín lý đức tin
Thêm

‘Đảng ta’ đã ‘giải phóng con người’ như thế nào?

Các phương tiện truyền thông trong tay Đảng vẫn tuyên truyền, kêu gọi nhân dân nêu cao tinh thần 'cảnh giác cách mạng' trước các 'thế lực thù địch'
Thêm

Thư ngỏ về việc chính quyền VN 'vi phạm quyền tự do đi lại của công dân'

Vào ngày 17/10/2014, tôi bị một số nhân viên an ninh thuộc Công an TP HCM ngăn chặn bất hợp pháp
Thêm
Các bài viết khác
JavaScript của bạn đang tắt hoặc bạn có phiên bản Flash Player cũ của Adobe. Hãy trang bị Flash player mới nhất.
TT Burkina Faso từ chức, Tư lệnh Quân đội lên nắm quyềni
X
31.10.2014
Tin tức: http://www.facebook.com/VOATiengViet, http://www.youtube.com/VOATiengVietVideo, http://www.voatiengviet.com. Nếu không vào được VOA, xin các bạn hãy vào http://vn3000.com để vượt tường lửa. Tư Lệnh quân đội Burkina Faso cho hay ông đã lên nắm quyền ở nước này sau khi Tổng Thống lâu năm Blaise Compaore từ chức. Hôm thứ Sáu Tướng Honore Traore nói với các nhà báo tại Ouagadougou rằng ông là người cầm cương lãnh đạo nước Tây Phi này. Tướng Traore lần đầu tiên thực thi quyền lực hôm thứ Năm, khi ông công bố kế hoạch cho một chính phủ chuyển tiếp và hạ lệnh giới nghiêm từ chập tối tới sáng sớm, sau các cuộc biểu tình bạo động tại thủ đô, chống ông Compaore.
Video

Video TT Burkina Faso từ chức, Tư lệnh Quân đội lên nắm quyền

Tư Lệnh quân đội Burkina Faso cho hay ông đã lên nắm quyền ở nước này sau khi Tổng Thống lâu năm Blaise Compaore từ chức
Video

Video Lãnh đạo biểu tình Hồng Kông cân nhắc đến TQ vận động dân chủ

Những thủ lãnh sinh viên biểu tình Hồng Kông đang cân nhắc việc đến dự một hội nghị khu vực ở Bắc Kinh vào tháng tới để lên tiếng về đòi hỏi cải cách dân chủ của họ
Video

Video Các đối thủ chính trị ở Miến Điện mở cuộc đàm phán hiếm có

Các cuộc đàm phán chưa từng có từ trước đến nay giữa các đối thủ chính trị của Myanmar và các nhà lãnh đạo quân đội đầy thế lực đã dẫn tới các cam kết thảo luận về cải cách chính trị và hoà đàm tại đất nước còn chia rẽ này
Video

Video Chuyên gia Đài Loan: VN mở rộng địa hình ở Trường Sa hơn cả TQ

Báo Want China Times của Đài Loan ngày 30/10 dẫn lời một chuyên gia phân tích ảnh vệ tinh thuộc Trung tâm Khảo sát Vệ tinh, Cục Quản lý Đất đai của Bộ Nội vụ Đài Loan nói ông ngạc nhiên khi phát hiện Việt Nam đang mở rộng các rạn san hô và các đảo nhân tạo ở quần đảo Trường Sa
Video

Video Thêm 2 blogger Việt Nam bị đề nghị truy tố vì điều 258

Thêm hai blogger trong nước bị đề nghị truy tố về tội danh ‘lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích nhà nước’ bất chấp sự chỉ trích và phản đối mạnh mẽ đối với điều luật 258 Bộ luật Hình sự Việt Nam mà cộng đồng quốc tế cho là vi phạm các quyền tự do căn bản của công dân