Đường dẫn truy cập

Uyên Nguyên hiện sống tại Úc. Anh làm thơ nhiều nhưng hầu như chỉ đăng trên tạp chí Việt (1998-2001) và Tiền Vệ (http:///tienve.org), nên có lẽ ít người biết. Nhưng theo tôi, anh là một trong những nhà thơ có tài khá đặc biệt.

Ðọc anh, tôi vừa thích nhưng lại vừa thấy tiếc. Thích cái đẹp nhưng lại tiếc cho cái quá đẹp.

Tôi biết thơ Uyên Nguyên không mới hẳn. Mới, rõ ràng là mới, nhưng không mới hẳn như một cuộc cách mạng. Đâu đó, trong thơ Uyên Nguyên, người ta dễ dàng bắt gặp một số kiểu kết hợp từ, một số hình ảnh và nhất là một số khuôn nhạc ít nhiều quen thuộc. Tuy nhiên, thứ nhất, vượt lên trên một số yếu tố ít nhiều quen thuộc ấy, Uyên Nguyên đã tạo được cho mình một phong cách riêng, ở đó, người ta có thể phát hiện dấu vết xa xôi của một số nguồn ảnh hưởng, nhưng không thể lẫn lộn với bất cứ ai khác; thứ hai, so với những người ít nhiều có cùng một giọng điệu, thơ Uyên Nguyên đạt đến mức độ chín hơn hẳn.

Ví dụ như thơ collage.

Kiểu thơ ấy, trước Uyên Nguyên, đã có người làm rồi. Ở Việt Nam, không nhiều, nhưng cũng có. Thi thoảng. Nhưng có lẽ không ai có thể tìm ra bất cứ bài thơ collage nào bằng tiếng Việt dài hơi và hoàn chỉnh như những bài thơ collage của Uyên Nguyên. Ít có ai, như Uyên Nguyên, từ những lượng chữ cực kỳ ít ỏi và có vẻ như rất xa thơ, thậm chí phi thơ, trong các mẩu tin vắn hay rao vặt trên nhật báo hay tuần báo, có thể làm thành những bài thơ đẹp một cách bề thế như những “Giáng Kiều” và “Độc Kiều” trong chùm “Hai biến khúc từ mục kết bạn và nhắn tin” hay bài “Đồng Hương Tích” mà tôi trích dưới đây.

Thơ collage không phải là những bài thơ xuất sắc nhất của Uyên Nguyên, tuy nhiên, từ những bài thơ được hình thành trong điều kiện ngặt nghèo, giống như tự trói chân trói tay mình như thế, chúng ta rất dễ thấy nội lực của anh: Trí tưởng tượng của anh thật phong phú, sức liên tưởng hầu như vô tận, kỹ thuật lập tứ vô cùng điêu luyện, và một khả năng sử dụng chữ tài tình hiếm có.

Tất cả những yếu tố ấy làm cho Uyên Nguyên có khuynh hướng làm thơ dài, và những bài thơ dài ấy bao giờ cũng thật giàu có hình ảnh; giàu có đến độ ngổn ngang: ở đó hình ảnh này nối tiếp hình ảnh khác, có lúc cơ hồ tan mất những đường viền, thành trùng trùng điệp điệp.

Đi vào thế giới vừa mênh mông vừa chằng chịt ấy, người đọc phải tập trung phát hiện và sau đó, men theo các mối liên hệ mong manh giữa các hình ảnh để có thể thưởng thức bài thơ như một chỉnh thể nghệ thuật thống nhất và hoàn chỉnh. Nhưng ngay cả khi chưa nắm bắt được tính chất thống nhất và hoàn chỉnh ấy, người đọc cũng vẫn có thể bị mê hoặc bởi những cái đẹp lấp lánh từ những chi tiết có tính chất tạo hình hay từ độ vang của chữ, của câu, và ngay cả từ những khoảng lặng giữa các chữ, các câu, nơi nhà thơ cố tình bỏ trống trên trang giấy.

Bản thân tôi, tôi rất yêu những khoảng lặng ấy. Với tôi, những khoảng lặng ấy bao giờ cũng xôn xao và nói thật nhiều điều. Một cảm giác bần thần. Một nỗi ngẩn ngơ. Một niềm thương tiếc. Vân vân. Tuỳ từng bài; và trong từng bài, tuỳ từng chỗ. Nhưng trên hết, hầu hết những khoảng lặng ấy đều nhắc nhở: Chậm lại! Chậm lại để nghe cái chữ phía trước còn ngân và để nghe cái chữ phía sau đang phập phồng đợi. Chậm lại để có thể nhìn thấy sự chuyển động của hình ảnh, của cảm xúc và của tư tưởng trong bài thơ thật nhanh. Nhanh và đẹp.

Tôi quý cái nhanh nhưng lại hơi tiếc cho cái đẹp ấy. Nói chung, theo tôi, thơ Uyên Nguyên còn vấp phải một khuyết điểm là đẹp quá. Bài nào cũng đẹp. Lại là cái đẹp khá tròn trịa, khá mượt mà và khá nuột nà. Như là hoa. Đẹp. Đành là đẹp. Rất đẹp nữa là khác. Nhưng có những lúc tự dưng tôi thèm một vẻ đẹp thô nhám, sần sùi, gai góc của đất, của đá, của những mảnh sứ bị rạn hay những mảnh sành bị nứt, nhìn vào thơ Uyên Nguyên: không thấy. Bỗng đâm ra tiếc. Biết, nỗi tiếc ấy không chừng hơi hơi vô duyên. Nhưng vẫn tiếc.

Bài thử đọc hai bài thơ collage dưới đây của Uyên Nguyên xem sao.

Hai biến khúc từ mục kết bạn và nhắn tin

1. giáng kiều

Mai về hẻm phố

còn ai

trang thư mở một đời không tuổi

gốc hạnh đường

trăng đứng

hỏi

từ Giáng Kiều hoang

lạnh thảo trang

thành Tây trăng lạc phố

hoa biết tuổi về đâu

thảo điền sương

tây hồ lịch lịch

mông

lãnh

thu ba

Mai về hẻm phố

chừng nghe

hồ nhị

những nếp gấp phần đời

đã mất

đàn đi bước hoàng hoa

Mai

về lạc phố

Giang Đông không gặp

Nhị Kiều đâu

1 sớm

đàn Quyên ở lại đồng Nam

Mai

về phố thị

không hay

Hà Nội

Sài Gòn

bát hương đền thần xá

ngãi duyên đưa

lạnh

1 trở đường

Mai về phố thị

một hẻm trăng

tìm

hương không tuổi

độc thư

thư trung hữu nữ

vẻ trăng duyên những dáng Kiều

Mai về lạc phố

ương hoa

hoàng hôn biên ngoại trường giang sương

biết đâu

ly hợp

những ngày không

tìm

gặp

lại

lứa đời quen

thôi đã

Mai

về hợp phố

sẽ phần thư

chân dung vừa mới

đường xa đâu đó

hương ba

Ai về

mai

hẻm phố

tiên

1 bước xuống đời

(12/08/98)

2. độc kiều

Người là ai

sao sống lại những hoàng hôn

1 trường giang khác

cuộc hồi hương

không định trước

nào ai

người độc bộ

hành trang cho phần đời còn lại

sau đường trăng goá phụ

đã về đâu bước lạc

đồng nội thị thành

1 sớm thiên cư

Người là ai

từ độ thu nào

ở lại đồng sương đứng

tiền đình hoa lạc

tận

không hay

Người từ đâu

Trường An nhã phố

Hà Nội Khâm Thiên

hoa lạc thanh lâu

nghiệp đàn kỹ nữ

nào nhị nào hồ nào trăng nào tuyết mai tâm sự

Tiền Đường đâu

ly hợp

giang ba

Người là ai

sớm mai sương

những thì hoa

cô tận

trăm năm không

gốc thàng tùng

Người từ đâu

biên đình giang ngoại

dáng đứng thiên thần

tuổi bình minh

một bước đổi đời

sao định số hàng thần

duyên

lòng mỹ nữ

nghiệp

đâu đường thiên lý đâu bước giang hồ đâu chí lớn tứ thiên tài

tuấn

người đâu

thôi

sao lạc

đứng âm đàn

Người là ai

bước đường cùng

trường thương lạc bộ

chiếu giường đâu

phẳng nếp đời trang

hoa đăng

thôi đã

Người từ đâu

thảo trang trăng nhã nhạc

thư lâu độc lạc

không minh đại trường thiên

từ tâm

hành tâm sự tài định thân

thi số

nghe đâu

nghiệp lớn để đời

không phải vị thân

sao chia chánh phụ

nào đâu Lê

nào đâu Nguyễn

chỉ còn lại con người

và bước tiến về hướng bình minh

Người là ai

sao phải

đưa hùng tâm về địa các

đón đại lạc lại trường an

đâu đến ba trăm năm

thi đàn

mông

lãnh

tài hoa 1 chiếu trăng sương

(17/08/98)

Ghi chú:

Bài “hai biến khúc từ mục kết bạn và nhắn tin” là hai bức collage thực hiện từ những mảnh chữ nhặt được trong mục “Kết Bạn” và “Nhắn Tin” trên báo Dân Việt (Úc) số thứ Năm, 23/07/98. Tác giả sử dụng hoàn toàn các chữ và số có sẵn trong các mục ấy, và không thêm bất cứ vật liệu ngôn ngữ nào khác. Nguyên văn các mục ấy được chụp lại ở trang sau. Những chữ và số có gạch dưới là những vật liệu tác giả đã sử dụng.

* Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.

  • 16x9 Image

    Nguyễn Hưng Quốc

    Nhà phê bình văn học, nguyên chủ bút tạp chí Việt (1998-2001) và đồng chủ bút tờ báo mạng Tiền Vệ (http://tienve.org). Hiện là chủ nhiệm Ban Việt Học tại trường Đại Học Victoria, Úc. Đã xuất bản trên mười cuốn sách về văn học Việt Nam.

XS
SM
MD
LG